Wat te doen bij slapeloosheid? Oorzaken en tips voor beter slapen
Een nacht slecht slapen is vervelend, maar meestal geen reden tot zorgen. Wanneer je regelmatig moeilijk in slaap valt, ’s nachts wakker wordt of veel te vroeg wakker bent, kan er sprake zijn van slapeloosheid. Dit kan uiteindelijk ook invloed hebben op hoe je je overdag voelt.
Maar wat kun je doen bij slapeloosheid? Een goede aanpak begint bij het herkennen van mogelijke oorzaken en het verbeteren van gewoonten die invloed hebben op je nachtrust.
Wat is slapeloosheid?
Slapeloosheid, ook wel insomnia genoemd, betekent niet simpelweg dat je weinig uren slaapt. Het gaat vooral om problemen met slapen terwijl er voldoende gelegenheid is om te slapen.
Veelvoorkomende klachten zijn:
- moeilijk in slaap vallen;
- regelmatig wakker worden gedurende de nacht;
- lang wakker liggen na het ontwaken;
- vroeger wakker worden dan gewenst;
- niet uitgerust wakker worden;
- overdag vermoeid of minder geconcentreerd zijn.
Hoeveel slaap iemand nodig heeft, verschilt bovendien per persoon.
Waarom kan ik niet slapen?
Er bestaat niet één oorzaak van slapeloosheid. Vaak spelen verschillende factoren tegelijkertijd een rol.
Stress is een bekend voorbeeld. Wanneer je in bed blijft nadenken over werk, relaties, financiën of andere zorgen, kan het moeilijk zijn om lichamelijk en mentaal tot rust te komen.
Ook je dagelijkse gewoonten kunnen invloed hebben op je slaap.
Stress en slecht slapen
Stress activeert het lichaam. Dat is overdag soms nuttig, maar ’s avonds kan het ervoor zorgen dat je moeilijk tot rust komt.
Slecht slapen kan vervolgens zelf weer stress veroorzaken. Je begint je bijvoorbeeld gedurende de dag al zorgen te maken over de komende nacht.
Zo kan een patroon ontstaan waarbij de angst om niet te kunnen slapen het inslapen juist moeilijker maakt.
Cafeïne kan langer doorwerken dan je denkt
Koffie, energiedrank, cola en bepaalde soorten thee bevatten cafeïne.
De stimulerende werking kan meerdere uren aanhouden. Een kop koffie later op de dag kan daardoor bij sommige mensen ’s avonds nog invloed hebben op het inslapen.
Ben je gevoelig voor cafeïne? Probeer dan eens gedurende een periode geen cafeïne meer te gebruiken in de middag en avond en kijk of je slaap verandert.
Alcohol helpt niet noodzakelijk om beter te slapen
Alcohol kan ervoor zorgen dat je aanvankelijk gemakkelijker in slaap valt. Toch betekent dit niet automatisch dat de kwaliteit van de slaap verbetert.
Later gedurende de nacht kan alcohol de slaap juist verstoren.
Alcohol gebruiken als oplossing voor slapeloosheid is daarom geen goede strategie.
Zorg voor een regelmatig slaapritme
Een van de belangrijkste onderdelen van gezonde slaap is regelmaat.
Probeer iedere dag ongeveer rond dezelfde tijd op te staan, ook na een minder goede nacht. Hierdoor krijgt je biologische klok meer structuur.
Zeer lang uitslapen na een slechte nacht kan ervoor zorgen dat je de volgende avond minder slaapdruk hebt.
Maak je slaapkamer geschikt om te slapen
-
De omgeving waarin je slaapt kan eveneens verschil maken.
Een slaapkamer is idealiter:
- donker;
- rustig;
- comfortabel;
- niet te warm;
- zo veel mogelijk vrij van storende geluiden.
Verduisterende gordijnen of een slaapmasker kunnen bijvoorbeeld helpen wanneer er veel licht binnenkomt.
Minder schermen voor het slapen
Telefoons, tablets, computers en televisies kunnen ervoor zorgen dat je vlak voor het slapen mentaal actief blijft.
Niet alleen het licht speelt een rol. Ook berichten, sociale media, video’s en werk kunnen je hersenen actief houden.
Probeer daarom een rustige overgang tussen je dag en het moment waarop je gaat slapen te creëren.
Lig niet uren wakker in bed
Wanneer je langdurig wakker in bed ligt, kan je brein het bed steeds meer gaan associëren met wakker liggen en frustratie in plaats van slapen.
Bij behandeling van slapeloosheid wordt daarom vaak gewerkt aan het opnieuw versterken van de associatie tussen bed en slaap.
Probeer het bed voornamelijk voor slapen te gebruiken en niet als plek om langdurig te werken, scrollen of televisie te kijken.
Bewegen kan helpen bij beter slapen
Regelmatige lichaamsbeweging heeft verschillende gezondheidsvoordelen en kan ook bijdragen aan een gezonde slaap.
Je hoeft daarvoor niet iedere dag intensief te sporten. Wandelen, fietsen en andere vormen van beweging kunnen al onderdeel zijn van een gezond dagelijks ritme.
Zeer intensief sporten vlak voor het slapengaan werkt voor sommige mensen juist activerend.
Wat als je midden in de nacht wakker wordt?
Iedereen wordt gedurende een nacht kort wakker. Vaak herinneren we ons dit de volgende ochtend niet.
Problematischer wordt het wanneer je vervolgens lange tijd wakker blijft en gefrustreerd raakt omdat je niet opnieuw kunt slapen.
Probeer niet voortdurend naar de klok te kijken. De gedachte “ik heb nog maar vier uur om te slapen” kan extra spanning veroorzaken.
Helpen slaapmiddelen tegen slapeloosheid?
Slaapmiddelen kunnen in bepaalde situaties tijdelijk worden gebruikt bij ernstige slapeloosheid. Voorbeelden zijn bepaalde benzodiazepinen en Z-drugs zoals zolpidem.
Ze zijn echter niet automatisch de beste oplossing voor langdurige slaapproblemen.
Slaapmedicatie kan bijwerkingen veroorzaken en bij bepaalde middelen kunnen gewenning en afhankelijkheid ontstaan. Daarom is het belangrijk om slaapmiddelen verantwoord en volgens medische aanwijzingen te gebruiken.
Wat is cognitieve gedragstherapie voor insomnia?
Bij langdurige slapeloosheid is cognitieve gedragstherapie voor insomnia (CGT-I of CBT-I) een belangrijke behandelmethode.
Deze therapie richt zich specifiek op gedachten en gewoonten die slaapproblemen kunnen onderhouden.
Er wordt bijvoorbeeld gewerkt aan:
- een stabiel slaapritme;
- de relatie tussen bed en slapen;
- gedachten en zorgen rondom slaap;
- gedrag dat slapeloosheid in stand houdt.
Het doel is om de natuurlijke slaap structureel te verbeteren.
Wanneer moet je hulp zoeken voor slapeloosheid?
Een paar slechte nachten zijn meestal geen reden om direct medische hulp te zoeken.
Wanneer slaapproblemen echter langere tijd aanhouden, regelmatig terugkomen of duidelijk invloed hebben op je functioneren overdag, is het verstandig om met een arts te bespreken wat er aan de hand kan zijn.
Ook luid snurken, ademstops tijdens de slaap, ernstige slaperigheid overdag of andere opvallende klachten kunnen redenen zijn om verder onderzoek te laten doen.
Veelgestelde vragen over slapeloosheid
Wat helpt tegen slapeloosheid?
Een regelmatig slaapritme, minder cafeïne later op de dag, voldoende beweging en een rustige slaapomgeving kunnen helpen. Bij langdurige slapeloosheid kan professionele behandeling nodig zijn.
Waarom ben ik moe maar kan ik niet slapen?
Stress, spanning, een verstoord slaapritme en verschillende lichamelijke of psychologische factoren kunnen ervoor zorgen dat je moe bent terwijl inslapen toch moeilijk blijft.
Hoeveel uur slaap heb je nodig?
De slaapbehoefte verschilt per leeftijd en persoon. Het gaat niet alleen om het aantal uren, maar ook om slaapkwaliteit en hoe je overdag functioneert.
Is iedere nacht wakker worden normaal?
Kort wakker worden gedurende de nacht is normaal. Wanneer je regelmatig langdurig wakker blijft en daar overdag last van hebt, kan het zinvol zijn om naar mogelijke oorzaken te kijken.
Wanneer is slapeloosheid chronisch?
Wanneer slaapproblemen gedurende langere tijd frequent aanwezig zijn en het dagelijks functioneren beïnvloeden, kan sprake zijn van chronische insomnia. Een arts kan beoordelen wat er precies speelt.
Beter slapen begint bij de oorzaak
Wat te doen bij slapeloosheid? Begin niet alleen bij de vraag hoe je zo snel mogelijk in slaap kunt vallen, maar probeer te achterhalen waarom je slaap verstoord raakt.
Een regelmatig ritme, gezonde slaapgewoonten en minder factoren die de slaap verstoren kunnen een groot verschil maken. Wanneer slapeloosheid blijft terugkomen, kan professionele begeleiding helpen om de onderliggende oorzaak te vinden en een passende behandeling te kiezen.
Een goede nachtrust draait uiteindelijk niet alleen om langer slapen, maar vooral om een gezond en stabiel slaappatroon.


