Gratis en discrete verzending vanaf €200 in Nederland & België
Voor 15:00 besteld, morgen in huis
Laagste prijsgarantie — altijd scherp geprijsd
Rechtstreeks uit een erkende apotheek
Zolpidem wordt vaak in één adem genoemd met benzodiazepinen zoals temazepam, diazepam, lorazepam en oxazepam.
Dat is begrijpelijk.
Zolpidem en benzodiazepinen hebben namelijk belangrijke overeenkomsten in hun werking op het centrale zenuwstelsel. Beide beïnvloeden het GABA-A-receptorsysteem en kunnen een rustgevend of slaapbevorderend effect veroorzaken.
Toch is zolpidem strikt genomen geen klassieke benzodiazepine.
De chemische structuur is anders en zolpidem behoort tot een groep geneesmiddelen die vaak Z-drugs of benzodiazepine-achtige slaapmiddelen worden genoemd.
Tegelijkertijd classificeert het Farmacotherapeutisch Kompas zolpidem wel binnen de bredere groep benzodiazepine-agonisten.
Dat klinkt tegenstrijdig, maar is eigenlijk logisch zodra je onderscheid maakt tussen:
In dit artikel leggen we precies uit hoe dat zit.
Belangrijk: zolpidem en benzodiazepinen zijn receptgeneesmiddelen. Deze informatie is algemeen en vervangt geen advies van arts of apotheker.
Nee, zolpidem is chemisch geen klassieke benzodiazepine.
Het is een imidazopyridine en wordt gerekend tot de benzodiazepine-verwante slaapmiddelen.
Maar zolpidem beïnvloedt wel hetzelfde belangrijke GABA-A-receptorsysteem waarop benzodiazepinen aangrijpen.
Daarom worden zolpidem en klassieke benzodiazepinen farmacologisch vaak samen besproken.
Je kunt het dus als volgt samenvatten:
chemisch verschillend, maar farmacologisch gedeeltelijk verwant.
Benzodiazepinen vormen een groep geneesmiddelen die al tientallen jaren worden gebruikt.
Voorbeelden zijn:
Ze kunnen afhankelijk van het specifieke middel onder andere worden toegepast bij:
Niet iedere benzodiazepine wordt voor hetzelfde doel gebruikt.
Een middel zoals temazepam wordt bijvoorbeeld vooral als slaapmiddel gebruikt, terwijl diazepam daarnaast andere toepassingen kent.
Wil je eerst de hele geneesmiddelengroep beter begrijpen? Lees dan ons artikel over benzodiazepinen en hoe ze werken.
Zolpidem is een slaapmiddel dat vooral wordt gebruikt voor de kortdurende behandeling van ernstige slapeloosheid bij volwassenen.
Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen omschrijft zolpidem als een benzodiazepine-verwant geneesmiddel.
Chemisch behoort zolpidem niet tot de benzodiazepinen.
Het is een imidazopyridine.
Zolpidem wordt vaak samen met zopiclon onder de informele verzamelnaam Z-drugs geplaatst.
Die naam komt simpelweg voort uit het feit dat verschillende middelen in deze groep een naam hebben die met een Z begint.
Omdat het effect uiteindelijk via een sterk verwant systeem in de hersenen ontstaat.
Zowel zolpidem als klassieke benzodiazepinen beïnvloeden de werking van GABA.
GABA staat voor gamma-aminoboterzuur.
Het is één van de belangrijkste remmende signaalstoffen in het centrale zenuwstelsel.
Je kunt GABA vereenvoudigd zien als een soort natuurlijke rem op zenuwactiviteit.
Wanneer GABA bepaalde receptoren activeert, wordt de activiteit van zenuwcellen verminderd.
Dat kan leiden tot:
Benzodiazepinen versterken dit remmende GABA-effect.
Zolpidem doet iets vergelijkbaars, maar niet volledig op dezelfde manier.
De GABA-A-receptor bestaat uit verschillende onderdelen, zogenaamde subunits.
Klassieke benzodiazepinen binden relatief breed aan verschillende benzodiazepinegevoelige GABA-A-receptoren.
Zolpidem heeft een grotere voorkeur voor receptoren waarin de alpha-1-subunit aanwezig is.
De European Medicines Agency beschrijft dit ook als voorkeur voor de omega-1- of BZ1-receptor.
Deze receptorvariant wordt sterk geassocieerd met het slaapbevorderende en sederende effect.
Dat helpt verklaren waarom zolpidem vooral als slaapmiddel wordt gebruikt.
Klassieke benzodiazepinen beïnvloeden meerdere subtypen van GABA-A-receptoren.
Daardoor kunnen ze afhankelijk van het middel behalve slaapbevorderend ook duidelijk:
werken.
Zolpidem heeft bij normale therapeutische toepassing vooral een slaapbevorderend profiel.
Dat betekent overigens niet dat zolpidem uitsluitend één effect kan hebben.
Het centrale zenuwstelsel is veel complexer dan één receptor die precies één functie uitvoert.
Maar de grotere receptorselectiviteit helpt wel het verschil in klinisch gebruik te verklaren.
| Kenmerk | Zolpidem | Klassieke benzodiazepinen |
|---|---|---|
| Chemische familie | Imidazopyridine | Benzodiazepinen |
| Vaak genoemd als | Z-drug / benzodiazepine-achtig middel | Benzodiazepine |
| Werkt via GABA-A | Ja | Ja |
| Voorkeur alpha-1/BZ1 | Relatief sterk | Minder selectief |
| Belangrijkste toepassing zolpidem | Slapeloosheid | Afhankelijk van middel |
| Slaapbevorderend | Ja | Veel middelen wel |
| Angstverminderend | Niet hoofdtoepassing | Bij veel middelen |
| Spierontspannend | Niet hoofdtoepassing | Bij verschillende middelen |
| Afhankelijkheid mogelijk | Ja | Ja |
| Gewenning mogelijk | Ja | Ja |
Dit zijn algemene verschillen. Binnen de benzodiazepinen bestaan grote verschillen tussen individuele geneesmiddelen.
Niet automatisch.
Het feit dat zolpidem een andere chemische structuur en een meer selectief receptorprofiel heeft betekent niet dat alle risico’s verdwijnen.
Zolpidem kan onder andere leiden tot:
Daarnaast zijn bij zolpidem bijzondere complexe slaapgedragingen beschreven.
Denk bijvoorbeeld aan activiteiten tijdens de slaap waarbij iemand niet volledig wakker is en zich de gebeurtenis later niet goed herinnert.
Daarom moet zolpidem net als klassieke slaapmedicatie zorgvuldig worden gebruikt.
Ja.
Dat is een belangrijke overeenkomst met benzodiazepinen.
Bij regelmatig gebruik kan het lichaam zich aan het effect aanpassen.
Hierdoor kan tolerantie ontstaan.
Hetzelfde slaapbevorderende effect kan dan na verloop van tijd minder sterk worden.
Daarnaast kan lichamelijke en psychische afhankelijkheid ontstaan.
Het risico neemt onder andere toe bij:
Dit is één van de redenen waarom zolpidem bedoeld is voor kortdurend gebruik.
Dit kan verwarrend zijn.
Het Farmacotherapeutisch Kompas plaatst zolpidem in de geneesmiddelengroep benzodiazepine-agonisten.
Daarmee wordt niet bedoeld dat zolpidem chemisch een klassieke benzodiazepine is.
Het verwijst naar het feit dat zolpidem aangrijpt op de benzodiazepinegevoelige bindingsplaatsen van het GABA-A-receptorcomplex.
De termen betekenen dus iets anders:
benzodiazepine
= een chemische geneesmiddelenklasse.
benzodiazepine-agonist
= een bredere farmacologische groep middelen die op het benzodiazepinegevoelige GABA-systeem werken.
Zolpidem past in die tweede categorie.
Nee.
Z-drugs hebben een andere chemische structuur.
De bekendste voorbeelden zijn:
Ze werden ontwikkeld als slaapmiddelen met een ander chemisch profiel dan traditionele benzodiazepinen.
Toch werken ze via een verwant receptorsysteem.
Daarom kunnen ook veel van dezelfde aandachtspunten gelden, zoals:
Het verschil is dus niet zo eenvoudig als:
benzodiazepine = gevaarlijk
en
Z-drug = zonder die risico’s.
Beide geneesmiddelengroepen moeten zorgvuldig worden gebruikt.
Temazepam is één van de klassieke benzodiazepinen waarmee zolpidem regelmatig wordt vergeleken.
Beide worden gebruikt als slaapmiddel.
Maar er zijn farmacologische verschillen.
Zolpidem:
Temazepam:
We hebben deze vergelijking apart uitgebreid uitgewerkt in zolpidem of temazepam: wat is het verschil?.
Oxazepam is eveneens een klassieke benzodiazepine.
Het wordt vooral toegepast vanwege zijn angstverminderende en kalmerende eigenschappen en kan in sommige situaties ook bij slaapproblemen worden gebruikt.
Oxazepam wordt relatief langzaam opgenomen en is daarom volgens het Farmacotherapeutisch Kompas minder geschikt als slaapmiddel dan bepaalde andere kortwerkende middelen.
Dat verschilt van zolpidem, dat juist relatief snel werkt en specifiek als slaapmiddel wordt gebruikt.
Lorazepam behoort eveneens tot de benzodiazepinen.
Het wordt vooral gebruikt vanwege het:
effect.
Lorazepam heeft bovendien een duidelijk langere halfwaardetijd dan zolpidem.
Dat laat opnieuw zien waarom het weinig zin heeft om alle middelen die via het GABA-systeem werken als één en hetzelfde geneesmiddel te behandelen.
Diazepam verschilt nog sterker van zolpidem.
Diazepam is een klassieke, relatief langwerkende benzodiazepine.
Het heeft meerdere actieve metabolieten die zelf nog lange tijd in het lichaam aanwezig kunnen blijven.
Daarom kan diazepam bij herhaald gebruik gemakkelijker ophopen.
Zolpidem heeft daarentegen een veel kortere halfwaardetijd.
Wil je begrijpen wat zo’n verschil in halfwaardetijd precies betekent? Lees dan ons artikel over de halfwaardetijd van medicijnen.
De halfwaardetijd geeft aan hoe snel de concentratie van een geneesmiddel in het lichaam afneemt.
Geneesmiddelen uit dezelfde bredere farmacologische groep kunnen daarin sterk verschillen.
Een middel kan daardoor:
Dat beïnvloedt bijvoorbeeld de kans op restverschijnselen de volgende dag.
Maar halfwaardetijd vertelt niet het hele verhaal.
Ook receptorwerking, dosis, leeftijd, leverfunctie en andere geneesmiddelen zijn belangrijk.
Hoewel zolpidem relatief kort werkt, kan de alertheid de volgende ochtend nog verminderd zijn.
De EMA waarschuwt daarom dat minstens acht uur moet zitten tussen het innemen van zolpidem en activiteiten waarvoor volledige mentale alertheid nodig is, zoals autorijden.
Het risico is groter wanneer:
Daarom moet “kortwerkend” niet worden geïnterpreteerd als:
“na enkele uren kan er niets meer aan de hand zijn.”
Zowel zolpidem als benzodiazepinen hebben een dempende werking op het centrale zenuwstelsel.
Alcohol heeft eveneens een dempend effect.
Wanneer deze stoffen worden gecombineerd kunnen onder andere:
sterker worden.
De EMA adviseert daarom geen alcohol te gebruiken in combinatie met zolpidem.
Meer hierover lees je in slaapmiddelen en alcohol: waarom is de combinatie riskant?.
Niet altijd.
Zolpidem heeft een vrij gerichte toepassing:
kortdurende behandeling van ernstige slapeloosheid bij volwassenen.
Klassieke benzodiazepinen vormen een veel bredere groep.
Afhankelijk van het specifieke middel kunnen zij worden gebruikt bij bijvoorbeeld:
Je kunt daarom niet spreken over “de werking van benzodiazepinen” alsof ieder middel precies hetzelfde is.
Bij de behandeling van slapeloosheid gebruikt het Farmacotherapeutisch Kompas de bredere term benzodiazepine-agonisten.
Tot deze groep worden zowel klassieke benzodiazepinen als Z-drugs gerekend die via benzodiazepinegevoelige GABA-A-receptoren werken.
Bij ernstige kortdurende slapeloosheid noemt het Kompas onder andere:
Dat betekent niet dat deze geneesmiddelen chemisch hetzelfde zijn.
Het betekent vooral dat ze een vergelijkbaar farmacologisch doel hebben wanneer ze als slaapmiddel worden gebruikt.
Nee.
De Nederlandse behandelrichtlijn benadrukt juist dat slapeloosheid in de eerste plaats niet-medicamenteus wordt behandeld.
Een slaapmiddel heeft vooral een beperkte plaats bij:
De voordelen van slaapmiddelen zijn bovendien relatief beperkt.
Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft gemiddeld ongeveer:
ten opzichte van placebo voor benzodiazepine-agonisten.
Na ongeveer twee weken kan het gewenste effect geleidelijk afnemen, terwijl bijwerkingen blijven bestaan.
Daarom wordt langdurig dagelijks gebruik meestal afgeraden.
Deze vraag kan niet algemeen worden beantwoord.
“Benzodiazepine” is namelijk geen enkel geneesmiddel.
Diazepam, lorazepam, oxazepam en temazepam verschillen sterk van elkaar.
Bovendien is sterkte afhankelijk van wat je bedoelt.
Je kunt bijvoorbeeld kijken naar:
Een hoeveelheid van 10 mg zolpidem kan daarom niet rechtstreeks worden vergeleken met 10 mg van een andere werkzame stof.
Milligrammen zijn alleen rechtstreeks vergelijkbaar binnen hetzelfde geneesmiddel.
Zolpidem kan afhankelijkheid veroorzaken.
Het woord “verslavend” wordt in dagelijks taalgebruik vaak gebruikt voor verschillende verschijnselen.
Medisch wordt onderscheid gemaakt tussen onder andere:
Tolerantie
Er is meer nodig om hetzelfde effect te ervaren.
Lichamelijke afhankelijkheid
Het lichaam heeft zich aangepast en abrupt stoppen kan ontwenningsverschijnselen veroorzaken.
Psychische afhankelijkheid
Iemand krijgt bijvoorbeeld sterk het gevoel niet meer zonder het middel te kunnen slapen.
Deze risico’s zijn belangrijke redenen om zolpidem zo kort mogelijk te gebruiken.
Zolpidem heeft een dempend en slaapbevorderend effect, maar het wordt voornamelijk voorgeschreven als hypnoticum, oftewel slaapmiddel.
Klassieke benzodiazepinen zoals oxazepam en lorazepam worden veel vaker specifiek vanwege hun angstverminderende en kalmerende werking gebruikt.
Ook hierin zie je weer dat de receptorwerking verwant is, maar het klinische gebruik niet identiek.
Niet in de gebruikelijke betekenis.
Met tranquillizers worden doorgaans kalmerende geneesmiddelen bedoeld, vaak benzodiazepinen die bij angst en spanning worden gebruikt.
Zolpidem wordt primair gebruikt als slaapmiddel.
Het heeft wel een remmend effect op het centrale zenuwstelsel, maar de belangrijkste medische toepassing is anders.
Voor patiënten lijkt het misschien vooral een technische discussie.
Maar het verschil helpt een aantal misverstanden voorkomen.
Bijvoorbeeld:
“Zolpidem is geen benzodiazepine, dus afhankelijkheid kan niet ontstaan.”
Dat is onjuist.
Of:
“Zolpidem en diazepam werken via hetzelfde systeem, dus ze zijn ongeveer hetzelfde.”
Ook dat klopt niet.
Of:
“10 mg zolpidem staat gelijk aan 10 mg temazepam.”
Eveneens onjuist.
Door naar zowel chemische structuur als farmacologische werking te kijken ontstaat een veel nauwkeuriger beeld.
Zolpidem is geen klassieke benzodiazepine.
Het is chemisch een imidazopyridine en wordt meestal omschreven als:
Toch werkt zolpidem via het benzodiazepinegevoelige gedeelte van het GABA-A-receptorsysteem.
Daarom wordt het farmacologisch ook gerekend tot de benzodiazepine-agonisten.
De belangrijkste overeenkomsten met klassieke benzodiazepinen zijn:
Belangrijke verschillen zijn:
Het meest correcte antwoord op de vraag is daarom:
Zolpidem is chemisch geen benzodiazepine, maar het is wel een benzodiazepine-verwant slaapmiddel dat via een vergelijkbaar receptorsysteem werkt.
Nee. Zolpidem is chemisch geen klassieke benzodiazepine. Het is een imidazopyridine en wordt gerekend tot de benzodiazepine-verwante slaapmiddelen of Z-drugs.
Omdat zolpidem aangrijpt op benzodiazepinegevoelige GABA-A-receptoren. Deze term beschrijft de farmacologische werking en niet de chemische structuur.
Ja. Zolpidem wordt doorgaans ingedeeld bij de Z-drugs of benzodiazepine-achtige slaapmiddelen.
Ze werken beide via het GABA-A-receptorsysteem, maar niet volledig identiek. Zolpidem heeft een grotere voorkeur voor bepaalde receptor-subtypen en wordt voornamelijk als slaapmiddel gebruikt.
Ja. Regelmatig en langduriger gebruik kan leiden tot tolerantie en lichamelijke of psychische afhankelijkheid.
Dat kan niet algemeen worden gesteld. Zolpidem heeft een ander farmacologisch profiel, maar kent eveneens belangrijke risico’s zoals sufheid, verminderd reactievermogen, afhankelijkheid en complex slaapgedrag.
Nee. Temazepam is een klassieke benzodiazepine. Zolpidem is een Z-drug. Beide kunnen als slaapmiddel worden gebruikt maar verschillen farmacologisch.
Ja. Zolpidem heeft een relatief korte halfwaardetijd, terwijl diazepam en zijn actieve metabolieten veel langer in het lichaam aanwezig kunnen blijven.
De combinatie wordt afgeraden. Alcohol kan de dempende werking en verminderde alertheid versterken.
Voor dit artikel zijn onder andere geraadpleegd:
Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of apotheker.
Zolpidem kan wisselwerkingen hebben met andere medicijnen. Sommige middelen versterken de versuffende werking, terwijl andere de hoeveelheid zolpidem in het
Zolpidem kan wisselwerkingen hebben met andere medicijnen. Sommige middelen versterken de versuffende werking, terwijl andere de hoeveelheid zolpidem in het
Zolpidem is bedoeld voor de kortdurende behandeling van ernstige slapeloosheid. Wanneer het middel regelmatig of gedurende langere tijd wordt gebruikt,
