Gratis en discrete verzending vanaf €200 in Nederland & België
Voor 15:00 besteld, morgen in huis
Laagste prijsgarantie — altijd scherp geprijsd
Rechtstreeks uit een erkende apotheek
Diazepam, oxazepam, lorazepam en temazepam: het zijn verschillende geneesmiddelen, maar ze behoren allemaal tot dezelfde familie: benzodiazepinen.
Deze medicijnen worden al tientallen jaren gebruikt omdat ze relatief snel invloed kunnen hebben op angst, spanning, slaap, spieren en epileptische activiteit.
Toch zijn benzodiazepinen onderling beslist niet allemaal hetzelfde.
Sommige middelen werken relatief kort, terwijl andere geneesmiddelen en hun afbraakproducten dagenlang in het lichaam aanwezig kunnen blijven.
Ook het doel waarvoor ze worden gebruikt verschilt.
Een middel kan bijvoorbeeld vooral als slaapmiddel worden toegepast, terwijl een ander vooral wordt gebruikt bij angst, epilepsie, alcoholontwenning of spierkrampen.
In dit artikel leggen we uit hoe benzodiazepinen werken, welke soorten er zijn en waarom werkingsduur, halfwaardetijd, gewenning en afhankelijkheid belangrijke verschillen opleveren.
Belangrijk: benzodiazepinen zijn receptgeneesmiddelen. Gebruik ze uitsluitend zoals voorgeschreven door arts en apotheker. Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
Benzodiazepinen vormen een groep geneesmiddelen die de activiteit van het centrale zenuwstelsel verminderen.
Tot deze groep behoren onder andere:
Hoewel deze middelen chemisch aan elkaar verwant zijn, kunnen hun farmacologische eigenschappen aanzienlijk verschillen.
Benzodiazepinen kunnen afhankelijk van het specifieke middel onder andere worden gebruikt bij:
Het feit dat twee geneesmiddelen allebei benzodiazepinen zijn betekent daarom niet dat ze automatisch voor dezelfde situatie geschikt zijn.
De werking draait vooral om een belangrijke signaalstof in de hersenen: GABA.
GABA staat voor gamma-aminoboterzuur.
Het is één van de belangrijkste remmende neurotransmitters in het centrale zenuwstelsel.
Wanneer GABA een GABA-A-receptor activeert, worden chloridekanalen geopend. Hierdoor wordt het moeilijker voor de betreffende zenuwcel om geactiveerd te worden.
Eenvoudig gezegd:
GABA zet als het ware de rem op zenuwactiviteit.
Benzodiazepinen versterken deze natuurlijke remmende werking van GABA.
Ze vervangen GABA dus niet, maar zorgen ervoor dat het aanwezige GABA een sterker effect kan uitoefenen.
Hierdoor neemt de activiteit van bepaalde zenuwcellen af.
Door hun invloed op GABA kunnen benzodiazepinen verschillende effecten hebben.
De belangrijkste zijn:
Benzodiazepinen kunnen gevoelens van angst en spanning verminderen.
Dit wordt het anxiolytische effect genoemd.
Verschillende benzodiazepinen kunnen slaperigheid veroorzaken en het inslapen ondersteunen.
Dit wordt het hypnotische effect genoemd.
Ze kunnen ook de spierspanning verminderen.
Benzodiazepinen kunnen overmatige elektrische activiteit in de hersenen afremmen en worden daarom ook gebruikt bij bepaalde epileptische aanvallen.
Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft deze vier eigenschappen als typische farmacologische effecten van de groep.
Kwalitatief lijken benzodiazepinen sterk op elkaar.
Maar dat betekent niet dat ieder middel in de praktijk hetzelfde aanvoelt.
Het belangrijkste verschil zit vaak in de farmacokinetiek:
Hierdoor kunnen twee middelen die op hetzelfde GABA-systeem werken toch een heel verschillend tijdsprofiel hebben.
Een praktische manier om benzodiazepinen van elkaar te onderscheiden is kijken naar hun halfwaardetijd en werkingsduur.
Er bestaan:
De grenzen tussen deze categorieën zijn niet absoluut, maar ze helpen om de verschillen te begrijpen.
Onder de korter werkende benzodiazepinen bevinden zich bijvoorbeeld:
Deze middelen verschillen overigens nog steeds duidelijk van elkaar.
Oxazepam heeft bijvoorbeeld volgens het Farmacotherapeutisch Kompas een halfwaardetijd van ongeveer 5 tot 15 uur.
Lorazepam ligt rond ongeveer 10 tot 20 uur.
Temazepam ongeveer 7 tot 11 uur.
Dit laat meteen zien dat zelfs binnen de categorie “kortwerkend” aanzienlijke verschillen bestaan.
Diazepam is één van de bekendste langwerkende benzodiazepinen.
Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas ligt de halfwaardetijd van diazepam ongeveer tussen 20 en 70 uur.
Bovendien vormt diazepam actieve metabolieten.
Daardoor kan de totale farmacologische aanwezigheid nog langer zijn.
Wil je dit specifieke middel uitgebreider bekijken? Lees dan diazepam: werking, werkingsduur en belangrijke aandachtspunten.
Wanneer een geneesmiddel in de lever wordt afgebroken, ontstaan andere stoffen: metabolieten.
Sommige metabolieten zijn vrijwel inactief.
Andere zijn zelf nog farmacologisch werkzaam.
Diazepam wordt bijvoorbeeld onder andere omgezet in actieve afbraakproducten.
Daardoor stopt de totale farmacologische invloed niet direct wanneer alleen de oorspronkelijke hoeveelheid diazepam afneemt.
Oxazepam en lorazepam hebben daarentegen geen vergelijkbare belangrijke actieve metabolieten.
Dit is één van de redenen waarom middelen binnen dezelfde geneesmiddelengroep toch een heel verschillende werkingsduur kunnen hebben.
Wil je precies begrijpen hoe dat werkt? Lees dan ook wat de halfwaardetijd van medicijnen betekent.
Oxazepam is een benzodiazepine die vooral wordt gebruikt vanwege zijn:
werking.
Het heeft geen belangrijke actieve metabolieten.
Oxazepam wordt relatief langzaam opgenomen, waardoor het niet voor iedere toepassing hetzelfde profiel heeft als andere benzodiazepinen.
Lees meer in oxazepam: werking, bijwerkingen en belangrijke aandachtspunten.
Lorazepam is eveneens een benzodiazepine.
Het wordt onder andere gebruikt bij ernstige angst en spanning en in bepaalde situaties bij slaapstoornissen.
Lorazepam wordt voornamelijk omgezet tot een farmacologisch inactief glucuronide.
Het heeft daardoor niet dezelfde lange keten van actieve metabolieten als diazepam.
Meer hierover lees je in lorazepam: werking, werkingsduur en belangrijke aandachtspunten.
Temazepam wordt vooral gebruikt vanwege het slaapbevorderende effect.
Het is een klassieke benzodiazepine met een relatief kortere halfwaardetijd dan diazepam.
Dat is één van de redenen waarom het in Nederlandse behandelrichtlijnen wordt genoemd als één van de middelen die, wanneer slaapmedicatie noodzakelijk is, kortdurend kan worden gebruikt.
Maar ook temazepam kan:
Kortwerkend betekent dus niet automatisch zonder risico.
Zolpidem zorgt vaak voor verwarring.
Het werkt namelijk eveneens via benzodiazepinegevoelige GABA-A-receptoren, maar is chemisch geen klassieke benzodiazepine.
Het behoort tot de zogenoemde Z-drugs of benzodiazepine-achtige slaapmiddelen.
Het Farmacotherapeutisch Kompas plaatst zolpidem binnen de bredere farmacologische groep van benzodiazepine-agonisten.
Wil je precies begrijpen waarom zolpidem wel en niet met benzodiazepinen wordt vergeleken? Lees dan is zolpidem een benzodiazepine?.
De halfwaardetijd geeft aan hoe snel de concentratie van een geneesmiddel in het lichaam ongeveer halveert.
Een middel met een relatief korte halfwaardetijd verdwijnt gemiddeld sneller dan een middel met een lange halfwaardetijd.
Dat kan invloed hebben op:
Maar halfwaardetijd is niet hetzelfde als werkingsduur.
Een geneesmiddel kan nog in het lichaam aanwezig zijn terwijl het belangrijkste merkbare effect al minder is geworden.
Ja.
Vooral middelen met:
kunnen zich gemakkelijker in het lichaam ophopen.
Dit wordt ook wel accumulatie genoemd.
Dat kan ertoe leiden dat iemand na enkele dagen meer last krijgt van:
Dit is vooral relevant bij oudere mensen, omdat de eliminatie van bepaalde benzodiazepinen langzamer kan verlopen.
De typische bijwerkingen hangen vooral samen met de remmende werking op het zenuwstelsel.
Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt onder andere:
Deze bijwerkingen kunnen vooral problematisch zijn wanneer volledige alertheid noodzakelijk is.
Denk aan:
Oudere mensen zijn vaak gevoeliger voor de centrale effecten van benzodiazepinen.
Bij hen is er meer risico op:
Hierdoor neemt ook het risico op vallen en fracturen toe.
Daarnaast kunnen bepaalde langwerkende benzodiazepinen zich bij ouderen sterker ophopen.
Daarom wordt bij ouderen bijzonder terughoudend omgegaan met langdurig gebruik.
Ja.
Een bekende bijwerking is anterograde amnesie.
Dat betekent dat iemand moeite kan hebben nieuwe gebeurtenissen te onthouden nadat het geneesmiddel is ingenomen.
Bij slaapmedicatie is daarom voldoende tijd om te slapen belangrijk.
Wanneer iemand na inname maar kort slaapt en vervolgens activiteiten uitvoert, kan de kans op geheugen- en coördinatieproblemen relevanter worden.
Benzodiazepinen zijn bedoeld om te kalmeren.
Toch kan bij een kleine groep juist het tegenovergestelde optreden.
Dit noemen we een paradoxale reactie.
Mogelijke verschijnselen zijn:
Deze reacties worden volgens het Farmacotherapeutisch Kompas relatief vaker gezien bij kinderen en ouderen.
Bij opvallende gedragsveranderingen moet medische beoordeling plaatsvinden.
Wanneer benzodiazepinen regelmatig worden gebruikt kan het lichaam zich aanpassen.
Hierdoor kan hetzelfde effect na verloop van tijd afnemen.
Dit noemen we:
tolerantie of gewenning.
Bij het slaapbevorderende effect kan deze gewenning relatief snel optreden.
Het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt dat tolerantie voor het hypnotische effect na ongeveer twee weken kan ontstaan.
Dat levert een belangrijk probleem op:
de gewenste werking neemt af, maar de bijwerkingen verdwijnen niet automatisch.
Ja.
Zowel lichamelijke als psychische afhankelijkheid kan ontstaan.
Het risico neemt onder andere toe bij:
Afhankelijkheid kan ook ontstaan wanneer iemand het geneesmiddel volgens voorschrift gebruikt.
Daarom worden benzodiazepinen bij slaap- en angstklachten doorgaans zo kort mogelijk gebruikt.
Dit onderscheid is belangrijk.
Iemand kan lichamelijk afhankelijk worden terwijl het geneesmiddel precies volgens voorschrift is gebruikt.
Lichamelijke afhankelijkheid betekent dat het zenuwstelsel zich heeft aangepast aan de aanwezigheid van het middel.
Wanneer het vervolgens abrupt wordt gestopt, kunnen ontwenningsverschijnselen ontstaan.
Dat is niet automatisch hetzelfde als verslavingsgedrag of misbruik.
Wel kan afhankelijkheid het moeilijker maken om met het geneesmiddel te stoppen.
Bij plotseling stoppen na regelmatig gebruik kunnen verschillende klachten ontstaan.
Voorbeelden zijn:
Bij ernstigere onthouding kunnen zwaardere klachten voorkomen.
Daarom moet na langer regelmatig gebruik meestal geleidelijk worden afgebouwd.
Stop niet zelfstandig abrupt met een benzodiazepine dat je al langere tijd gebruikt.
Bij kortwerkende benzodiazepinen kan de hoeveelheid geneesmiddel relatief snel dalen.
Ontwenningsklachten kunnen daardoor sneller optreden.
Langwerkende middelen verdwijnen geleidelijker.
Daarom wordt bij bepaalde afbouwtrajecten soms tijdelijk een langer werkend middel zoals diazepam gebruikt.
Thuisarts beschrijft bijvoorbeeld afbouwmethoden waarbij onder begeleiding van de huisarts naar diazepam wordt overgestapt en de hoeveelheid vervolgens stap voor stap wordt verminderd.
Welke methode geschikt is, verschilt per patiënt.
Alcohol en benzodiazepinen hebben allebei een dempende werking op het centrale zenuwstelsel.
Hierdoor kunnen de effecten elkaar versterken.
Mogelijke gevolgen zijn:
Vooral combinatie met meerdere dempende middelen kan gevaarlijk zijn.
Daarom wordt alcohol bij benzodiazepinen afgeraden.
Meer hierover lees je in slaapmiddelen en alcohol: waarom is de combinatie riskant?.
Een bijzonder belangrijke combinatie is die met opioïde pijnstillers.
Zowel opioïden als benzodiazepinen kunnen het centrale zenuwstelsel en de ademhaling onderdrukken.
Het Farmacotherapeutisch Kompas waarschuwt daarom dat gelijktijdig gebruik kan leiden tot:
Combinatie mag alleen plaatsvinden wanneer dit medisch noodzakelijk is en de behandelend arts hiervan op de hoogte is.
Veilig autorijden vraagt onder andere om:
Juist deze functies kunnen door benzodiazepinen worden verminderd.
Een gebruiker kan zich redelijk wakker voelen terwijl reacties toch vertraagd zijn.
Welke verkeersregels gelden hangt af van het specifieke geneesmiddel, de dosis en het gebruikspatroon.
Volg daarom altijd het actuele officiële rijadvies voor het specifieke middel.
Ze worden nog gebruikt, maar medische richtlijnen zijn terughoudend.
Bij gewone slapeloosheid wegen de voordelen voor veel patiënten niet op tegen de nadelen.
Het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt dat benzodiazepine-agonisten gemiddeld:
Daar staat tegenover dat:
Daarom ligt bij langdurige slapeloosheid de nadruk vooral op niet-medicamenteuze behandeling.
Ook bij angststoornissen worden benzodiazepinen doorgaans niet gezien als de eerste structurele langetermijnbehandeling.
Ze kunnen in bepaalde acute situaties snel angst verminderen.
Maar bij langdurige angst spelen behandelingen zoals psychotherapie en bepaalde andere geneesmiddelen vaak een grotere rol.
De reden is opnieuw dat dagelijks langdurig benzodiazepinegebruik gepaard kan gaan met:
Nee.
Dit is een belangrijk misverstand.
10 mg diazepam is niet automatisch hetzelfde als 10 mg oxazepam of 10 mg temazepam.
Verschillende benzodiazepinen hebben verschillende potenties.
Daarom mag je doseringen van verschillende werkzame stoffen niet op basis van het aantal milligrammen rechtstreeks vergelijken.
Artsen kunnen in bepaalde situaties gebruikmaken van omrekentabellen, bijvoorbeeld tijdens een afbouwtraject.
Die omzettingen zijn medisch en zijn geen simpele één-op-éénberekening.
Niet automatisch.
Beide profielen kunnen voor- en nadelen hebben.
Mogelijk voordeel:
Mogelijk nadeel:
Mogelijk voordeel:
Mogelijk nadeel:
Welke eigenschappen wenselijk zijn hangt af van het medische doel.
Dit is geen keuze die uitsluitend op “sterkte” wordt gemaakt.
Een arts kijkt onder andere naar:
Daarom kan voor de ene situatie oxazepam worden gekozen en voor een andere bijvoorbeeld lorazepam of diazepam.
Zeer vereenvoudigd:
Diazepam
Langere halfwaardetijd en actieve metabolieten.
Lorazepam
Middellange halfwaardetijd en geen belangrijke actieve metabolieten.
Oxazepam
Relatief korter profiel en geen belangrijke actieve metabolieten.
Maar dit is slechts één onderdeel van de verschillen.
De middelen verschillen ook in opname, klinische toepassingen en dosering.
Benzodiazepinen zijn geneesmiddelen die de remmende werking van GABA in het centrale zenuwstelsel versterken.
Daardoor kunnen ze:
Binnen de groep bestaan echter grote verschillen.
Sommige middelen hebben een relatief korte halfwaardetijd, terwijl diazepam en zijn actieve metabolieten veel langer aanwezig kunnen blijven.
Belangrijke aandachtspunten voor de hele groep zijn:
Alcohol en andere centraal dempende stoffen kunnen de effecten versterken.
Benzodiazepinen kunnen in bepaalde medische situaties zeer nuttig zijn, maar door de bovengenoemde risico’s worden ze bij slaap- en angstklachten doorgaans zo kort mogelijk gebruikt.
Benzodiazepinen zijn geneesmiddelen die de remmende werking van GABA in het centrale zenuwstelsel versterken. Ze kunnen onder andere angst verminderen, slaap bevorderen, spieren ontspannen en epileptische activiteit onderdrukken.
Voorbeelden zijn diazepam, oxazepam, lorazepam, temazepam, alprazolam en midazolam.
Chemisch niet. Zolpidem is een benzodiazepine-achtig slaapmiddel of Z-drug, maar werkt wel via benzodiazepinegevoelige GABA-A-receptoren.
De werkingsduur verschilt sterk. Diazepam is een bekend langwerkend voorbeeld en vormt daarnaast actieve metabolieten die nog langere tijd aanwezig kunnen blijven.
Ja. Zowel lichamelijke als psychische afhankelijkheid kan ontstaan, vooral bij regelmatig en langduriger gebruik.
Bij het slaapbevorderende effect kan tolerantie volgens het Farmacotherapeutisch Kompas al na ongeveer twee weken merkbaar worden.
Dat wordt afgeraden. Alcohol kan de centrale dempende werking versterken.
Na langer regelmatig gebruik kan abrupt stoppen ontwenningsverschijnselen veroorzaken. Daarom is geleidelijk afbouwen vaak noodzakelijk.
Niet automatisch. Ze kunnen minder lang aanwezig blijven, maar hebben eigen risico’s. De geschiktheid hangt af van het middel, het behandeldoel en de patiënt.
Nee. Verschillende benzodiazepinen hebben verschillende potenties en doseringen kunnen niet rechtstreeks op basis van milligrammen worden vergeleken.
Voor dit artikel zijn onder andere geraadpleegd:
Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of apotheker.
Zolpidem kan wisselwerkingen hebben met andere medicijnen. Sommige middelen versterken de versuffende werking, terwijl andere de hoeveelheid zolpidem in het
Zolpidem kan wisselwerkingen hebben met andere medicijnen. Sommige middelen versterken de versuffende werking, terwijl andere de hoeveelheid zolpidem in het
Zolpidem is bedoeld voor de kortdurende behandeling van ernstige slapeloosheid. Wanneer het middel regelmatig of gedurende langere tijd wordt gebruikt,
