Lorazepam is een benzodiazepine die voornamelijk wordt gebruikt vanwege zijn angstverminderende en kalmerende werking. Het kan bij ernstige angst en spanning worden voorgeschreven en in bepaalde situaties tijdelijk worden gebruikt bij ernstige slaapproblemen.

Maar hoe werkt lorazepam precies? Hoe snel merk je het effect en hoe lang werkt lorazepam?

Na orale inname wordt het rustgevende effect vaak binnen ongeveer één uur merkbaar. Het duidelijk merkbare effect kan vervolgens ongeveer acht tot twaalf uur aanhouden.

Toch vertelt alleen die werkingsduur niet het volledige verhaal.

Lorazepam beïnvloedt namelijk het centrale zenuwstelsel en kan daardoor behalve rust ook slaperigheid, verminderd reactievermogen en concentratieproblemen veroorzaken.

Daarnaast kan bij regelmatig gebruik gewenning en afhankelijkheid ontstaan.

In dit artikel leggen we uit hoe lorazepam werkt, waarvoor het wordt toegepast en waar je rekening mee moet houden.

Belangrijk: lorazepam is een receptgeneesmiddel. Gebruik het uitsluitend zoals voorgeschreven door een arts en volgens de aanwijzingen van arts, apotheker en bijsluiter. Deze informatie vervangt geen persoonlijk medisch advies.

Wat is lorazepam?

Lorazepam behoort tot de groep geneesmiddelen die benzodiazepinen worden genoemd.

Deze geneesmiddelen hebben een remmend effect op bepaalde processen in het centrale zenuwstelsel.

Daardoor kan lorazepam onder andere:

• angst verminderen;
• spanning verminderen;
• kalmerend werken;
• slaperigheid veroorzaken;
• spieren ontspannen;
• bepaalde epileptische aanvallen helpen stoppen.

Wil je uitgebreider begrijpen wat deze geneesmiddelengroep doet? Lees dan ons artikel over benzodiazepinen en hoe ze werken.

Lorazepam is één van meerdere benzodiazepinen.

Andere bekende voorbeelden zijn:

• oxazepam;
• diazepam;
• temazepam.

Hoewel deze geneesmiddelen op vergelijkbare receptoren werken, zijn ze niet identiek.

Ze verschillen onder andere in:

• snelheid van opname;
• werkingsduur;
• verwerking door het lichaam;
• actieve metabolieten;
• belangrijkste medische toepassingen.

Hoe werkt lorazepam?

De werking van lorazepam hangt samen met een belangrijke signaalstof in de hersenen: GABA.

GABA staat voor gamma-aminoboterzuur.

Deze signaalstof remt bepaalde zenuwactiviteit in de hersenen. Benzodiazepinen zoals lorazepam versterken het effect van GABA op zogenoemde GABA-A-receptoren.

Daardoor wordt bepaalde zenuwactiviteit sterker afgeremd.

Dat kan zich uiten als:

• meer rust;
• minder angst;
• minder spanning;
• slaperigheid;
• spierontspanning.

Diezelfde remmende werking verklaart tegelijkertijd waarom lorazepam ook het reactievermogen, geheugen en de coördinatie kan beïnvloeden.

Het gewenste rustgevende effect en mogelijke bijwerkingen komen dus deels voort uit hetzelfde mechanisme.

Waarvoor wordt lorazepam gebruikt?

Lorazepam kan voor verschillende medische situaties worden voorgeschreven.

Ernstige angst en spanning

Een belangrijke toepassing is de kortdurende behandeling van ernstige angst en spanning.

Het middel kan relatief snel rust geven.

Dat kan nuttig zijn wanneer angst zo ernstig is dat iemand duidelijk wordt beperkt in het dagelijks functioneren.

Voor langdurige angststoornissen is alleen een benzodiazepine meestal geen structurele oplossing.

Daarbij kunnen bijvoorbeeld psychologische behandeling en andere geneesmiddelen een belangrijkere rol spelen.

Ernstige slaapproblemen

Lorazepam heeft ook een slaapbevorderende werking.

Het kan daarom in bepaalde situaties tijdelijk worden voorgeschreven bij ernstige slapeloosheid.

Benzodiazepinen zijn echter niet bedoeld als automatische langetermijnoplossing voor iedere vorm van slecht slapen.

Bij langdurige slapeloosheid is het belangrijk te kijken naar de onderliggende oorzaak.

Voor een medische ingreep

Lorazepam kan soms worden gebruikt als voorbereiding op een medische of operatieve ingreep.

Het kalmerende effect kan angst en spanning vooraf verminderen.

Epileptische aanvallen

In een andere toedieningsvorm kan lorazepam worden gebruikt bij bepaalde langdurige epileptische aanvallen.

Daarbij gaat het om een andere medische situatie en andere wijze van toediening dan gewone tabletten.

Hoe snel werkt lorazepam?

Na inname van een tablet wordt het rustgevende of slaperige effect volgens Apotheek.nl vaak binnen ongeveer één uur merkbaar.

Dat betekent niet dat iedere gebruiker exact na zestig minuten hetzelfde ervaart.

De snelheid waarmee het effect optreedt kan worden beïnvloed door onder andere:

• individuele gevoeligheid;
• leeftijd;
• andere geneesmiddelen;
• lichamelijke conditie;
• reden waarvoor het middel wordt gebruikt.

In officiële productinformatie worden maximale bloedconcentraties doorgaans binnen ongeveer één tot twee uur na orale inname bereikt.

Hoe lang werkt lorazepam?

Het merkbare effect van lorazepam houdt volgens Apotheek.nl doorgaans ongeveer acht tot twaalf uur aan.

Dat maakt lorazepam niet extreem kortwerkend, maar ook duidelijk anders dan bijvoorbeeld diazepam, dat door zijn actieve metabolieten veel langer in het lichaam kan blijven doorwerken.

Toch is ook bij lorazepam een belangrijk onderscheid nodig:

hoe lang je het gewenste effect merkt

is niet precies hetzelfde als:

hoe lang lorazepam in het lichaam aanwezig blijft.

Hoe lang blijft lorazepam in het lichaam?

Lorazepam heeft volgens officiële productinformatie een eliminatiehalfwaardetijd van ongeveer twaalf uur.

Andere productinformatie noemt waarden van ongeveer twaalf tot zestien uur.

Een halfwaardetijd van twaalf uur betekent dat na ongeveer twaalf uur gemiddeld ongeveer de helft van de betreffende hoeveelheid lorazepam uit het lichaam is verwijderd.

Dat betekent dus niet dat na twaalf uur alles verdwenen is.

Het duurt meerdere halfwaardetijden voordat het grootste gedeelte van een geneesmiddel uit het lichaam is geëlimineerd.

Lorazepam heeft geen belangrijke actieve metabolieten

Dit is een interessant verschil met diazepam.

Diazepam wordt omgezet in meerdere actieve afbraakproducten die zelf nog een langdurige werking hebben.

Lorazepam wordt voornamelijk omgezet in lorazepam-glucuronide.

Deze metaboliet heeft geen belangrijke farmacologische activiteit.

Dat betekent dat lorazepam niet dezelfde lange keten van actieve metabolieten heeft als diazepam.

Dit is één van de redenen waarom de farmacokinetiek van lorazepam duidelijk anders is.

Toch kan lorazepam lang genoeg aanwezig zijn om nog uren na inname invloed te hebben op alertheid en reactievermogen.

Werkingsduur en halfwaardetijd zijn niet hetzelfde

Deze twee begrippen worden vaak door elkaar gehaald.

Werkingsduur

Dit is de periode waarin het rustgevende of andere therapeutische effect duidelijk merkbaar is.

Voor orale lorazepam wordt vaak ongeveer acht tot twaalf uur genoemd.

Halfwaardetijd

Dit is de tijd waarin de hoeveelheid geneesmiddel in het lichaam gemiddeld met ongeveer de helft afneemt.

Voor lorazepam ligt deze rond ongeveer twaalf uur, met enige variatie tussen bronnen en personen.

Daarom kun je niet simpelweg zeggen:

“Na acht uur is lorazepam volledig uit mijn lichaam.”

Dat klopt niet.

Het belangrijkste merkbare effect kan zijn afgenomen terwijl er nog lorazepam aanwezig is.

Waarom kun je de volgende dag nog suf zijn?

Lorazepam remt activiteit in het centrale zenuwstelsel.

Daardoor kan het gewenste kalmerende effect gepaard gaan met:

• slaperigheid;
• sufheid;
• vermoeidheid;
• tragere reacties;
• verminderde concentratie;
• geheugenproblemen;
• spierzwakte;
• problemen met evenwicht of coördinatie.

Wanneer het middel ’s avonds wordt gebruikt, kunnen sommige effecten ook de volgende ochtend nog merkbaar zijn.

Dit kan sterker zijn bij:

• hogere gevoeligheid;
• onvoldoende slaap;
• combinatie met andere versuffende middelen;
• oudere leeftijd;
• bepaalde lichamelijke omstandigheden.

Wakker zijn betekent daarom niet automatisch dat het reactievermogen volledig normaal is.

Lorazepam en autorijden

Lorazepam kan de rijvaardigheid beïnvloeden.

Dat komt onder andere door mogelijke:

• slaperigheid;
• tragere reacties;
• verminderde aandacht;
• coördinatieproblemen;
• geheugenproblemen.

Deze effecten zijn relevant bij autorijden, het bedienen van machines en andere werkzaamheden waarbij fouten gevaarlijk kunnen zijn.

De precieze regels voor verkeersdeelname kunnen afhangen van dosis, gebruiksduur en gebruikspatroon.

Volg daarom altijd de actuele instructies van arts, apotheker en officiële Nederlandse informatie over medicijnen en verkeer.

Ga nooit rijden wanneer je merkt dat je suf, duizelig, slaperig of onvoldoende alert bent.

Wat zijn bekende bijwerkingen van lorazepam?

Niet iedere gebruiker krijgt bijwerkingen.

Bekende effecten hebben vooral te maken met de remmende werking op het centrale zenuwstelsel.

Voorbeelden zijn:

• sufheid;
• slaperigheid;
• vermoeidheid;
• duizeligheid;
• spierzwakte;
• minder goede coördinatie;
• geheugenproblemen;
• verminderde alertheid.

Vooral in het begin van het gebruik kunnen deze effecten duidelijk zijn.

Bij oudere mensen kunnen problemen met evenwicht en spiercontrole bovendien het risico op vallen vergroten.

Bespreek ernstige of hinderlijke bijwerkingen met arts of apotheker.

Kan lorazepam het geheugen beïnvloeden?

Ja.

Benzodiazepinen kunnen het geheugen beïnvloeden.

Een bekend effect is anterograde amnesie.

Daarbij kan iemand moeite hebben met het onthouden van gebeurtenissen die plaatsvinden nadat het geneesmiddel is ingenomen.

Het risico kan onder andere groter worden bij hogere blootstelling of wanneer lorazepam wordt gecombineerd met alcohol of andere versuffende stoffen.

Daarom is het belangrijk dat iemand na gebruik voldoende rust heeft en geen complexe activiteiten uitvoert.

Lorazepam en alcohol

Lorazepam en alcohol remmen allebei het centrale zenuwstelsel.

De combinatie kan daarom elkaars effecten versterken.

Mogelijke gevolgen zijn:

• sterkere slaperigheid;
• meer duizeligheid;
• slechtere coördinatie;
• verminderd beoordelingsvermogen;
• geheugenproblemen;
• sterkere bewustzijnsdaling.

Daarom wordt combinatie van benzodiazepinen met alcohol afgeraden.

Wil je hier uitgebreider over lezen? Bekijk dan ons artikel over slaapmiddelen en alcohol.

Ook andere geneesmiddelen met een versuffende werking kunnen het effect van lorazepam versterken.

Vertel arts en apotheker daarom welke andere medicijnen en middelen je gebruikt.

Lorazepam en andere versuffende geneesmiddelen

Extra voorzichtigheid is nodig wanneer lorazepam wordt gecombineerd met andere stoffen die het centrale zenuwstelsel onderdrukken.

Dit kan bijvoorbeeld gelden voor:

• andere slaap- en kalmeringsmiddelen;
• bepaalde sterke pijnstillers;
• sommige geneesmiddelen tegen psychische aandoeningen;
• bepaalde antihistaminica.

Vooral combinatie met opioïden kan ernstige risico’s geven doordat zowel bewustzijn als ademhaling verder kan worden onderdrukt.

Combineer dergelijke geneesmiddelen daarom alleen wanneer een arts hiervan op de hoogte is en dit medisch noodzakelijk acht.

Kan lorazepam gewenning veroorzaken?

Ja.

Bij regelmatig gebruik kan het lichaam zich aanpassen aan bepaalde effecten.

Dit wordt tolerantie of gewenning genoemd.

Apotheek.nl vermeldt bijvoorbeeld dat de slaapbevorderende werking bij dagelijks gebruik na verloop van tijd kan afnemen.

Dat betekent dat dezelfde hoeveelheid minder effect lijkt te hebben.

Dit is geen reden om zelfstandig meer te gebruiken.

Wanneer lorazepam minder goed lijkt te werken, moet worden beoordeeld waarom het middel wordt gebruikt en of voortzetting nog passend is.

Kun je afhankelijk worden van lorazepam?

Ja.

Benzodiazepinen kunnen lichamelijke en psychische afhankelijkheid veroorzaken.

Het risico neemt toe bij:

• dagelijks gebruik;
• langer gebruik;
• hogere blootstelling;
• eerdere problemen met alcohol of andere middelen.

Apotheek.nl waarschuwt dat afhankelijkheid al na enkele weken kan ontstaan.

Daarom wordt lorazepam normaal gesproken zo kort mogelijk gebruikt wanneer het voor angst of slapeloosheid wordt voorgeschreven.

Waarom moet je niet plotseling stoppen?

Wanneer iemand lorazepam gedurende langere tijd regelmatig gebruikt, past het zenuwstelsel zich aan de aanwezigheid van het middel aan.

Abrupt stoppen kan dan ontwenningsverschijnselen veroorzaken.

Voorbeelden zijn:

• angst;
• onrust;
• slapeloosheid;
• prikkelbaarheid;
• hoofdpijn;
• spierpijn;
• trillen.

In ernstigere situaties kunnen sterkere ontwenningsverschijnselen optreden.

Daarom wordt na langer gebruik doorgaans geleidelijk afgebouwd onder begeleiding van arts of apotheker.

Maak niet zelfstandig een afbouwschema.

Lorazepam versus oxazepam

Lorazepam en oxazepam behoren allebei tot de benzodiazepinen en worden onder andere gebruikt vanwege hun angstverminderende en rustgevende eigenschappen.

Toch zijn het verschillende geneesmiddelen.

Ze verschillen bijvoorbeeld in:

• opname;
• sterkte per milligram;
• farmacokinetiek;
• klinische toepassing.

Daarom kun je doseringen niet rechtstreeks met elkaar vergelijken.

Dat iemand bijvoorbeeld een bepaalde hoeveelheid oxazepam gebruikt betekent niet dat dezelfde hoeveelheid lorazepam een vergelijkbaar effect zal hebben.

Wissel benzodiazepinen daarom niet zelfstandig.

Lorazepam versus diazepam

Het verschil met diazepam is farmacologisch interessant.

Diazepam heeft meerdere belangrijke actieve metabolieten die zelf lange tijd aanwezig kunnen blijven.

Lorazepam heeft geen vergelijkbare belangrijke actieve metabolieten en wordt hoofdzakelijk omgezet in een inactief glucuronide.

Daardoor verloopt de verwerking anders.

Diazepam kan zich door zijn lange halfwaardetijd en actieve metabolieten bij herhaald gebruik sterker ophopen.

Lorazepam heeft eveneens een aanzienlijke werkingsduur, maar kent niet dezelfde langdurige actieve metabolieten.

Lorazepam versus zolpidem

Lorazepam en zolpidem kunnen allebei in verband worden gebracht met slapen, maar ze behoren niet tot exact dezelfde geneesmiddelengroep.

Lorazepam is een klassieke benzodiazepine.

Zolpidem wordt meestal ingedeeld bij de zogenoemde Z-drugs of benzodiazepine-achtige slaapmiddelen.

Lorazepam kan bijvoorbeeld worden gebruikt bij ernstige angst en spanning én bij bepaalde slaapproblemen.

Zolpidem wordt voornamelijk gebruikt voor kortdurende behandeling van slapeloosheid.

Wil je de twee geneesmiddelengroepen beter begrijpen? Lees dan ons artikel over het verschil tussen zolpidem en benzodiazepinen.

Is lorazepam geschikt als langdurige behandeling van slapeloosheid?

Over het algemeen is langdurig dagelijks gebruik van benzodiazepinen geen voorkeursoplossing voor chronische slapeloosheid.

Daar zijn meerdere redenen voor.

Bij regelmatig gebruik kan:

• tolerantie ontstaan;
• het slaapbevorderende effect afnemen;
• afhankelijkheid ontstaan;
• stoppen steeds moeilijker worden.

Bij langdurige slapeloosheid is het daarom belangrijk om te onderzoeken waarom iemand slecht slaapt.

Mogelijke factoren zijn:

• stress;
• angst;
• onregelmatige slaaptijden;
• alcohol;
• cafeïne;
• lichamelijke klachten;
• andere geneesmiddelen;
• psychologische factoren.

Behandelingen zoals cognitieve gedragstherapie voor insomnia kunnen bij langdurige slapeloosheid een belangrijkere rol spelen.

Waarom werkt lorazepam niet bij iedereen hetzelfde?

Iedere persoon verwerkt en ervaart geneesmiddelen anders.

Factoren die invloed kunnen hebben zijn onder andere:

Leeftijd

Oudere mensen kunnen gevoeliger zijn voor sufheid, evenwichtsproblemen en spierzwakte.

Andere geneesmiddelen

Andere versuffende middelen kunnen de effecten versterken.

Lichamelijke gezondheid

Lever- of nierproblemen en andere medische aandoeningen kunnen relevant zijn voor veilig gebruik.

Gebruiksduur

Bij regelmatig gebruik kan gewenning ontstaan.

Persoonlijke gevoeligheid

De ene persoon reageert sterker op benzodiazepinen dan de andere.

Daarom is de ervaring van iemand anders nooit een goede basis voor het aanpassen van eigen medicatie.

Wanneer is extra voorzichtigheid belangrijk?

Extra voorzichtigheid is onder andere nodig bij mensen met:

• ademhalingsproblemen;
• slaapapneu;
• spierzwakte;
• hogere leeftijd;
• eerdere problemen met alcohol of medicijnen;
• gelijktijdig gebruik van andere versuffende middelen.

Lorazepam is bovendien niet voor iedere patiënt geschikt.

Daarom moet een voorschrijvend arts op de hoogte zijn van medische aandoeningen en andere medicatie.

Wat als lorazepam minder goed begint te werken?

Wanneer hetzelfde effect na verloop van tijd minder sterk wordt, kan tolerantie een rol spelen.

Neem niet zelfstandig meer.

Een arts kan beoordelen of:

• lorazepam nog nodig is;
• het gebruik moet worden afgebouwd;
• de oorspronkelijke klacht anders behandeld moet worden;
• een andere behandeling geschikter is.

Bij langdurige angst of slapeloosheid is vooral behandeling van de onderliggende oorzaak belangrijk.

Lorazepam kort samengevat

Lorazepam is een benzodiazepine met vooral angstverminderende, kalmerende en slaapbevorderende eigenschappen.

Na orale inname wordt het effect vaak binnen ongeveer één uur merkbaar en de duidelijke werking houdt doorgaans ongeveer acht tot twaalf uur aan.

Lorazepam heeft een eliminatiehalfwaardetijd van ongeveer twaalf uur en wordt voornamelijk omgezet in een metaboliet die geen belangrijke farmacologische activiteit heeft.

Belangrijke aandachtspunten zijn:

• lorazepam kan sufheid en verminderd reactievermogen veroorzaken;
• het effect kan bij sommige mensen tot de volgende ochtend merkbaar zijn;
• alcohol en andere versuffende middelen kunnen de effecten versterken;
• bij regelmatig gebruik kan gewenning ontstaan;
• langer gebruik kan lichamelijke en psychische afhankelijkheid veroorzaken;
• na langer regelmatig gebruik moet je niet plotseling stoppen.

Lorazepam kan in bepaalde situaties medisch nuttig zijn, maar juist vanwege tolerantie, afhankelijkheid en invloed op alertheid is zorgvuldig en doorgaans kortdurend gebruik belangrijk.

Veelgestelde vragen over lorazepam

Hoe snel werkt lorazepam?

Na orale inname wordt het rustgevende of slaperige effect volgens Apotheek.nl doorgaans binnen ongeveer één uur merkbaar.

Hoe lang werkt lorazepam?

Het duidelijk merkbare effect houdt volgens Apotheek.nl ongeveer acht tot twaalf uur aan. De exacte duur kan per persoon verschillen.

Hoe lang blijft lorazepam in het lichaam?

De eliminatiehalfwaardetijd ligt volgens officiële productinformatie rond ongeveer twaalf uur. Het duurt meerdere halfwaardetijden voordat het grootste gedeelte uit het lichaam is verdwenen.

Heeft lorazepam actieve metabolieten?

Lorazepam wordt hoofdzakelijk omgezet in lorazepam-glucuronide. Deze metaboliet heeft geen belangrijke farmacologische activiteit.

Kun je de volgende dag nog suf zijn?

Ja. Slaperigheid en verminderd reactievermogen kunnen na gebruik nog aanwezig zijn, afhankelijk van persoon, tijdstip van inname en andere omstandigheden.

Is lorazepam een benzodiazepine?

Ja. Lorazepam behoort tot de klassieke benzodiazepinen.

Is lorazepam een slaapmiddel?

Lorazepam heeft een slaapbevorderende werking en kan in bepaalde ernstige situaties kortdurend bij slapeloosheid worden gebruikt. Langdurig dagelijks gebruik is vanwege gewenning en afhankelijkheid doorgaans niet wenselijk.

Kun je afhankelijk worden van lorazepam?

Ja. Vooral bij dagelijks en langduriger gebruik kan lichamelijke en psychische afhankelijkheid ontstaan.

Mag je lorazepam combineren met alcohol?

De combinatie wordt afgeraden omdat alcohol de dempende en versuffende effecten van lorazepam kan versterken.

Mag je lorazepam plotseling stoppen?

Na langer regelmatig gebruik kan plotseling stoppen ontwenningsverschijnselen veroorzaken. Geleidelijk afbouwen moet met arts of apotheker worden besproken.

Bronnen geraadpleegd

Voor dit artikel zijn onder andere geraadpleegd:

• Apotheek.nl / KNMP
• Farmacotherapeutisch Kompas
• officiële productinformatie voor lorazepam
• College ter Beoordeling van Geneesmiddelen / Geneesmiddeleninformatiebank

Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of apotheker.