Diazepam is een bekende benzodiazepine die onder andere wordt gebruikt vanwege zijn rustgevende, angstverminderende en spierontspannende werking.
Een opvallend kenmerk van diazepam is dat het relatief lang in het lichaam aanwezig kan blijven. Het merkbare effect van een tablet kan na enkele uren verminderen, terwijl diazepam en zijn actieve afbraakproducten nog veel langer in het lichaam aanwezig zijn.
Dat verschil is belangrijk.
Wanneer iemand vraagt “hoe lang werkt diazepam?”, kan daarmee namelijk twee dingen worden bedoeld:
Hoe lang merk ik het effect?
of:
Hoe lang blijft diazepam in mijn lichaam?
Die twee vragen hebben niet hetzelfde antwoord.
In dit artikel leggen we uit hoe diazepam werkt, waarom het relatief lang kan doorwerken en welke belangrijke aandachtspunten er zijn rond sufheid, alcohol, gewenning en afhankelijkheid.
Belangrijk: diazepam is een receptgeneesmiddel. Gebruik het alleen volgens de instructies van arts en apotheker. Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
Wat is diazepam?
Diazepam behoort tot de geneesmiddelengroep benzodiazepinen.
Deze middelen remmen bepaalde activiteit in het centrale zenuwstelsel en kunnen daardoor onder andere:
- angst verminderen;
- spanning verminderen;
- spieren ontspannen;
- slaperigheid veroorzaken;
- epileptische aanvallen helpen stoppen;
- ontwenningsverschijnselen bij alcoholontwenning verminderen.
Diazepam is dus niet uitsluitend een slaapmiddel.
Het kan afhankelijk van de situatie voor verschillende medische toepassingen worden gebruikt.
Wil je eerst meer weten over deze geneesmiddelengroep? Lees dan ons uitgebreide artikel over benzodiazepinen en hoe ze werken.
Hoe werkt diazepam?
De werking van diazepam heeft te maken met GABA, een belangrijke signaalstof in de hersenen.
GABA staat voor gamma-aminoboterzuur.
Deze signaalstof helpt de activiteit van zenuwcellen af te remmen. Diazepam versterkt het effect van GABA via zogenoemde GABA-A-receptoren.
Daardoor wordt de activiteit in delen van het centrale zenuwstelsel geremd.
Dat kan leiden tot:
- meer rust;
- minder angst en spanning;
- ontspanning van spieren;
- slaperigheid;
- vermindering van bepaalde epileptische activiteit.
Dezelfde remmende werking verklaart echter ook een aantal belangrijke bijwerkingen.
Als de activiteit van het centrale zenuwstelsel wordt verminderd, kunnen namelijk ook reactievermogen, concentratie en coördinatie achteruitgaan.
Waarvoor wordt diazepam gebruikt?
Diazepam kent meerdere medische toepassingen.
Artsen kunnen het onder andere gebruiken bij ernstige angst en spanning, spierkrampen, bepaalde epileptische aanvallen en alcoholontwenning.
In sommige situaties wordt diazepam ook kortdurend bij slapeloosheid gebruikt.
Angst en spanning
Diazepam kan ernstige angst en spanning tijdelijk verminderen.
Het werkt relatief snel, waardoor iemand zich binnen korte tijd rustiger kan voelen.
Daar staat tegenover dat het niet de onderliggende oorzaak van langdurige angst behandelt.
Bij langdurige angstproblemen spelen bijvoorbeeld psychologische behandelingen of andere geneesmiddelen vaak een belangrijkere rol.
Spierkrampen
Diazepam heeft een spierontspannende werking.
Daarom kan het in bepaalde situaties worden gebruikt wanneer spieren ernstig of pijnlijk verkrampen.
Epileptische aanvallen
Diazepam heeft ook een anti-epileptische werking.
Bij bepaalde langdurige aanvallen kan een snelwerkende toedieningsvorm worden gebruikt om de aanval te stoppen.
Alcoholontwenning
Benzodiazepinen kunnen onder medische begeleiding worden toegepast om ernstige ontwenningsverschijnselen na het stoppen met alcohol te verminderen.
Alcoholontwenning kan medisch ernstig verlopen en hoort daarom professioneel begeleid te worden.
Hoe snel werkt diazepam?
Na orale inname wordt diazepam relatief snel opgenomen.
Volgens Apotheek.nl wordt iemand bij gebruik van tabletten doorgaans binnen ongeveer één uur rustiger of slaperiger.
De precieze snelheid waarmee het effect wordt ervaren verschilt echter per persoon.
Onder andere leeftijd, lichamelijke conditie, andere geneesmiddelen en het gebruiksdoel kunnen hierop van invloed zijn.
Het is daarom beter om een gemiddelde tijd als indicatie te zien dan als een exacte voorspelling.
Hoe lang werkt diazepam?
Volgens Apotheek.nl houdt het duidelijk merkbare effect van oraal diazepam bij veel toepassingen ongeveer acht tot twaalf uur aan.
Daarmee behoort diazepam tot de langer werkende benzodiazepinen.
Maar hier ontstaat vaak verwarring.
Een effect van acht tot twaalf uur betekent namelijk niet dat diazepam daarna volledig uit het lichaam verdwenen is.
Integendeel.
Diazepam kan veel langer aanwezig blijven.
Hoe lang blijft diazepam in het lichaam?
Dit is één van de belangrijkste kenmerken waarmee diazepam zich onderscheidt van verschillende andere benzodiazepinen.
Diazepam heeft volgens officiële productinformatie een terminale eliminatiehalfwaardetijd van ongeveer één tot twee dagen.
Dat betekent niet dat je gedurende die hele periode continu hetzelfde kalmerende effect voelt.
De halfwaardetijd geeft aan hoe lang het lichaam er gemiddeld over doet om de hoeveelheid geneesmiddel in het bloed met de helft te verminderen.
Bovendien wordt diazepam in de lever omgezet in verschillende stoffen die zelf nog farmacologisch actief zijn.
Daaronder vallen onder andere:
- nordazepam;
- temazepam;
- oxazepam.
Deze actieve metabolieten kunnen ervoor zorgen dat de totale aanwezigheid van werkzame stoffen langer duurt dan je op basis van het eerste merkbare effect zou verwachten.
Waarom is nordazepam belangrijk?
Een belangrijke actieve metaboliet van diazepam is nordazepam, ook bekend als desmethyldiazepam.
Deze stof werkt zelf ook als benzodiazepine.
Volgens productinformatie kan nordazepam een halfwaardetijd hebben van ongeveer twee tot vijf dagen.
Dat is aanzienlijk langer dan het duidelijk merkbare effect van een enkele dosis diazepam.
Hierdoor kan diazepam bij herhaald gebruik gaan accumuleren.
Met andere woorden: wanneer opnieuw diazepam wordt ingenomen terwijl een deel van eerdere doses en actieve metabolieten nog aanwezig is, kan de totale hoeveelheid in het lichaam oplopen.
Dat is één reden waarom diazepam anders kan aanvoelen dan een korter werkende benzodiazepine.
Werkingsduur is dus niet hetzelfde als halfwaardetijd
Dit onderscheid is belangrijk genoeg om apart te benoemen.
Stel dat iemand na tien uur nauwelijks nog een duidelijk rustgevend effect merkt.
Dat betekent niet dat diazepam volledig uit het lichaam verdwenen is.
De verschillende begrippen betekenen:
Werkingsduur:
hoe lang het merkbare therapeutische effect ongeveer aanhoudt.
Halfwaardetijd:
hoe lang het duurt voordat de concentratie van een stof in het lichaam ongeveer is gehalveerd.
Volledige eliminatie:
het proces waarbij het geneesmiddel en de metabolieten uiteindelijk verder uit het lichaam verdwijnen.
Deze perioden kunnen sterk van elkaar verschillen.
Waarom kun je de volgende dag nog suf zijn?
Diazepam kan langer doorwerken dan iemand zelf verwacht.
Mogelijke effecten zijn:
- sufheid;
- slaperigheid;
- vermoeidheid;
- tragere reacties;
- concentratieproblemen;
- verminderde coördinatie;
- spierzwakte;
- evenwichtsproblemen.
Apotheek.nl vermeldt expliciet dat sufheid en verminderd reactievermogen tot de volgende dag kunnen aanhouden.
Dat is logisch gezien de relatief lange farmacologische eigenschappen van diazepam en zijn actieve metabolieten.
Daarom is alleen het gevoel “ik ben weer wakker” niet altijd voldoende om vast te stellen dat alle relevante effecten verdwenen zijn.
Diazepam en autorijden
Diazepam kan het reactievermogen en de coördinatie aanzienlijk beïnvloeden.
Dat is vooral belangrijk bij autorijden.
Iemand kan langzamer reageren op onverwachte situaties en minder goed geconcentreerd zijn.
Voor diazepam gelden daarom specifieke adviezen en regels rond deelname aan het verkeer.
Deze kunnen verschillen afhankelijk van:
- dagelijks of incidenteel gebruik;
- dosis;
- duur van het gebruik;
- andere geneesmiddelen;
- individuele medische omstandigheden.
Controleer daarom altijd de actuele Nederlandse informatie van je arts, apotheker en officiële bronnen over medicijnen in het verkeer.
Rijd in ieder geval niet wanneer je je suf, slaperig, duizelig of minder alert voelt.
Waarom kan diazepam bij herhaald gebruik langer doorwerken?
Bij een kortwerkend geneesmiddel verdwijnt een relatief groot deel voordat de volgende dosis wordt ingenomen.
Bij diazepam kan dit anders liggen.
Door de lange eliminatiehalfwaardetijd van diazepam en bepaalde actieve metabolieten kan bij herhaald gebruik ophoping plaatsvinden.
Dat betekent dat er bij de volgende dosis nog een relevante hoeveelheid van eerdere doses aanwezig kan zijn.
Hierdoor kan het effect na meerdere dagen anders zijn dan na één enkele tablet.
Dit is ook één van de redenen waarom leeftijd, leverfunctie en andere geneesmiddelen belangrijk zijn bij diazepam.
Heeft leeftijd invloed op diazepam?
Ja.
De halfwaardetijd van diazepam kan bij oudere mensen langer worden.
Daardoor kan het geneesmiddel langer aanwezig blijven en kan er gemakkelijker ophoping ontstaan bij regelmatig gebruik.
Ouderen zijn bovendien vaak gevoeliger voor effecten zoals:
- sufheid;
- spierzwakte;
- evenwichtsproblemen;
- verwarring;
- vallen.
Daarom wordt bij oudere gebruikers extra voorzichtigheid betracht.
Wat is de rol van de lever?
Diazepam wordt uitgebreid in de lever verwerkt.
Daarbij ontstaan onder andere de actieve metabolieten nordazepam, temazepam en oxazepam.
Wanneer de lever minder goed functioneert, kan de verwerking van diazepam veranderen en kan de werkingsduur langer worden.
Daarom is het belangrijk dat een voorschrijvend arts weet of iemand leverproblemen heeft.
Ook sommige andere geneesmiddelen kunnen de leverenzymen beïnvloeden die betrokken zijn bij de verwerking van diazepam.
Diazepam en andere medicijnen
Diazepam wordt voornamelijk verwerkt via leverenzymen waaronder CYP3A4 en CYP2C19.
Sommige geneesmiddelen kunnen deze enzymen remmen of juist stimuleren.
Daardoor kan de hoeveelheid diazepam in het lichaam veranderen.
Ook andere geneesmiddelen die versuffend werken kunnen de dempende werking van diazepam versterken.
Gebruik daarom niet zelfstandig meerdere rustgevende of versuffende middelen naast elkaar.
Vertel arts en apotheker altijd welke andere geneesmiddelen, zelfzorgmiddelen en supplementen je gebruikt.
Diazepam en alcohol
Diazepam en alcohol hebben allebei een dempende werking op het centrale zenuwstelsel.
De combinatie kan daardoor de effecten versterken.
Dat kan bijvoorbeeld leiden tot:
- extra slaperigheid;
- slechtere coördinatie;
- sterker verminderd reactievermogen;
- geheugenproblemen;
- sterkere bewustzijnsdaling.
Bij hoge blootstelling of combinatie met andere dempende stoffen kunnen de risico’s ernstiger worden.
Daarom wordt alcohol tijdens het gebruik van diazepam afgeraden.
Meer hierover lees je in ons aparte artikel over slaapmiddelen en alcohol.
Wat zijn de belangrijkste bijwerkingen van diazepam?
Veel voorkomende of belangrijke effecten hangen samen met de dempende werking op het zenuwstelsel.
Denk aan:
- slaperigheid;
- sufheid;
- vermoeidheid;
- verminderd reactievermogen;
- spierzwakte;
- problemen met coördinatie;
- geheugenproblemen;
- verwarring.
Vooral in het begin van de behandeling kan sufheid duidelijk aanwezig zijn.
Bij oudere mensen kunnen evenwichts- en coördinatieproblemen het risico op vallen vergroten.
Niet iedereen krijgt dezelfde bijwerkingen en de ernst kan sterk verschillen.
Bespreek hinderlijke of onverwachte klachten met arts of apotheker.
Kan diazepam geheugenproblemen veroorzaken?
Benzodiazepinen kunnen het geheugen beïnvloeden.
Bij diazepam kunnen bijvoorbeeld problemen ontstaan met het onthouden van gebeurtenissen die plaatsvinden nadat het middel is ingenomen.
Dit wordt ook wel anterograde amnesie genoemd.
Het risico kan onder andere samenhangen met hoeveelheid, persoonlijke gevoeligheid en andere dempende middelen.
Ook hier is voldoende tijd om te slapen belangrijk wanneer diazepam in de avond is gebruikt.
Kan diazepam gewenning veroorzaken?
Ja.
Bij regelmatig gebruik kan het lichaam zich aanpassen aan bepaalde effecten van benzodiazepinen.
Dit noemen we tolerantie of gewenning.
Dat kan betekenen dat hetzelfde effect na verloop van tijd minder sterk wordt.
Bij gebruik als slaapmiddel kan de slaapbevorderende werking bijvoorbeeld afnemen wanneer het middel iedere nacht wordt gebruikt.
Zelf de hoeveelheid verhogen is geen veilige oplossing.
Bespreek verminderd effect met de voorschrijvend arts.
Kun je afhankelijk worden van diazepam?
Ja.
Regelmatig en langduriger gebruik van diazepam kan lichamelijke en psychische afhankelijkheid veroorzaken.
Het risico neemt onder andere toe bij:
- langer gebruik;
- regelmatig gebruik;
- hogere blootstelling;
- eerdere problemen met alcohol of middelen;
- combinatie met andere afhankelijkheid veroorzakende stoffen.
Lichamelijke afhankelijkheid betekent dat het zenuwstelsel zich heeft aangepast aan de aanwezigheid van diazepam.
Wanneer het middel vervolgens plotseling wordt gestopt, kunnen ontwenningsverschijnselen ontstaan.
Waarom moet je diazepam niet plotseling stoppen?
Na regelmatig gebruik gedurende langere tijd kan abrupt stoppen klachten veroorzaken.
Mogelijke ontwenningsverschijnselen zijn onder andere:
- angst;
- onrust;
- slapeloosheid;
- prikkelbaarheid;
- trillen;
- hartkloppingen;
- spierklachten;
- overgevoeligheid voor prikkels.
Een extra complicatie is dat sommige ontwenningsklachten lijken op de klachten waarvoor diazepam oorspronkelijk werd voorgeschreven.
Daardoor kan het lijken alsof de oorspronkelijke aandoening plotseling sterk terugkomt.
Na langer regelmatig gebruik wordt diazepam daarom doorgaans geleidelijk afgebouwd onder begeleiding van arts of apotheker.
Maak niet zelfstandig een afbouwschema.
Diazepam versus oxazepam: wat is het verschil?
Diazepam en oxazepam zijn allebei benzodiazepinen, maar hun farmacokinetische eigenschappen verschillen duidelijk.
Diazepam wordt in de lever omgezet in meerdere actieve metabolieten en heeft daardoor een relatief lange eliminatiefase.
Oxazepam wordt anders verwerkt en heeft geen vergelijkbare keten van langwerkende actieve afbraakproducten.
Dat maakt de twee middelen niet simpelweg onderling uitwisselbaar.
Welk middel het meest geschikt is hangt af van de medische situatie en individuele kenmerken.
Wil je meer weten over het andere middel? Lees dan ons artikel over de werking en bijwerkingen van oxazepam.
Is diazepam hetzelfde als zolpidem?
Nee.
Diazepam is een klassieke benzodiazepine.
Zolpidem behoort tot de zogenoemde benzodiazepine-achtige slaapmiddelen of Z-drugs.
Beide beïnvloeden het GABA-A-receptorsysteem, maar ze verschillen onder andere in:
- chemische structuur;
- belangrijkste toepassingen;
- werkingsprofiel;
- werkingsduur;
- metabolisme.
Zolpidem wordt voornamelijk gebruikt bij slapeloosheid, terwijl diazepam een bredere reeks medische toepassingen kent.
Dat betekent ook dat doseringen niet onderling kunnen worden vergeleken.
Waarom is diazepam niet ideaal voor iedere vorm van slapeloosheid?
Diazepam kan slaperigheid veroorzaken en de slaap bevorderen, maar de relatief lange werking kan een nadeel zijn.
De volgende ochtend kan iemand nog last hebben van:
- sufheid;
- tragere reacties;
- verminderde concentratie.
Daarnaast kan bij regelmatig gebruik gewenning aan het slaapbevorderende effect ontstaan.
Daarom wordt bij langdurige slapeloosheid vooral gezocht naar de oorzaak en naar behandelingen die het slaapprobleem structureler aanpakken.
Slaapmedicatie is doorgaans geen eerste langetermijnoplossing.
Hoe verschilt diazepam van korter werkende benzodiazepinen?
Niet iedere benzodiazepine blijft even lang in het lichaam.
Dat heeft invloed op de eigenschappen van het middel.
Een langer werkend middel kan bijvoorbeeld gedurende langere tijd een stabiel effect geven, maar heeft ook meer kans om zich bij herhaalde dosering op te hopen.
Een korter werkend middel verdwijnt doorgaans sneller, maar kan andere voor- en nadelen hebben.
Daarom wordt de keuze niet alleen gebaseerd op de vraag welk middel het “sterkst” is.
Artsen kijken onder andere naar:
- waarvoor het middel nodig is;
- gewenste werkingsduur;
- leeftijd;
- leverfunctie;
- andere geneesmiddelen;
- risico op bijwerkingen;
- persoonlijke omstandigheden.
Wanneer is extra voorzichtigheid belangrijk?
Extra voorzichtigheid kan nodig zijn bij onder andere:
- hogere leeftijd;
- leverproblemen;
- ademhalingsproblemen;
- slaapapneu;
- spierzwakte;
- combinatie met andere versuffende middelen;
- eerder problematisch gebruik van alcohol of medicijnen.
Diazepam kan bovendien de ademhaling verder onderdrukken wanneer het wordt gecombineerd met bepaalde andere centraal dempende middelen.
Vertel daarom altijd volledig welke medicijnen en andere stoffen je gebruikt.
Wat als diazepam minder goed begint te werken?
Wanneer hetzelfde effect na verloop van tijd afneemt, kan tolerantie een rol spelen.
Neem niet zelfstandig meer.
Een arts kan beoordelen of:
- het gebruik nog noodzakelijk is;
- een andere behandeling geschikter is;
- de oorspronkelijke klacht opnieuw moet worden beoordeeld;
- geleidelijk afbouwen verstandig is.
Vooral bij langdurige angst of slapeloosheid is het behandelen van de onderliggende oorzaak belangrijk.
Diazepam kort samengevat
Diazepam is een benzodiazepine met rustgevende, angstverminderende, spierontspannende en anti-epileptische eigenschappen.
Na een orale dosis wordt het effect vaak binnen ongeveer één uur merkbaar en het duidelijk merkbare effect kan ongeveer acht tot twaalf uur aanhouden.
Maar diazepam blijft veel langer in het lichaam aanwezig dan alleen die acht tot twaalf uur.
Dat komt door de lange eliminatiehalfwaardetijd en actieve metabolieten zoals nordazepam.
Daarom zijn vooral deze punten belangrijk:
Merkbare werking en eliminatie zijn niet hetzelfde.
Diazepam en actieve metabolieten kunnen zich bij herhaald gebruik ophopen.
Sufheid en een verminderd reactievermogen kunnen tot de volgende dag aanhouden.
Alcohol en andere dempende stoffen kunnen de effecten versterken.
Regelmatig gebruik kan leiden tot gewenning en afhankelijkheid.
Na langdurig gebruik moet je niet plotseling stoppen zonder medisch advies.
Veelgestelde vragen over diazepam
Hoe snel werkt diazepam?
Bij orale inname wordt het rustgevende effect volgens Apotheek.nl meestal binnen ongeveer één uur merkbaar.
Hoe lang werkt diazepam?
Het merkbare effect houdt bij veel toepassingen ongeveer acht tot twaalf uur aan. Dat is niet hetzelfde als de tijd dat diazepam in het lichaam aanwezig blijft.
Hoe lang blijft diazepam in je lichaam?
Diazepam heeft een lange eliminatiehalfwaardetijd. Officiële productinformatie noemt voor diazepam ongeveer één tot twee dagen. Actieve metabolieten kunnen nog langer aanwezig blijven.
Waarom werkt diazepam zo lang door?
Diazepam wordt omgezet in actieve stoffen, waaronder nordazepam. Deze metaboliet heeft zelf een lange halfwaardetijd en kan bijdragen aan langdurige effecten en ophoping bij herhaald gebruik.
Kun je de volgende dag nog suf zijn?
Ja. Sufheid, slaperigheid en verminderd reactievermogen kunnen volgens Apotheek.nl tot de volgende dag aanhouden.
Is diazepam een slaapmiddel?
Diazepam kan in bepaalde situaties kortdurend bij slapeloosheid worden gebruikt, maar het heeft ook verschillende andere toepassingen en is vanwege de lange werking niet voor iedere slaapsituatie geschikt.
Is diazepam hetzelfde als oxazepam?
Nee. Beide zijn benzodiazepinen, maar ze worden anders verwerkt en verschillen onder andere in werkingsduur en actieve metabolieten.
Kun je afhankelijk worden van diazepam?
Ja. Regelmatig en langduriger gebruik kan lichamelijke en psychische afhankelijkheid veroorzaken.
Mag je diazepam combineren met alcohol?
Dat wordt afgeraden. Alcohol kan de dempende en versuffende werking van diazepam versterken.
Mag je diazepam ineens stoppen?
Na langduriger regelmatig gebruik kan plotseling stoppen ontwenningsverschijnselen veroorzaken. Afbouwen hoort daarom met arts of apotheker te worden besproken.
Bronnen geraadpleegd
Voor dit artikel zijn onder andere geraadpleegd:
- Apotheek.nl / KNMP
- Farmacotherapeutisch Kompas
- officiële productinformatie voor diazepam
- College ter Beoordeling van Geneesmiddelen / Geneesmiddeleninformatiebank
Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of apotheker.


