Oxazepam wordt al lange tijd gebruikt als rustgevend en angstverminderend geneesmiddel. Het kan worden voorgeschreven bij ernstige angst en spanning en wordt in bepaalde situaties ook toegepast bij slaapproblemen of alcoholontwenning.
Maar hoe werkt oxazepam precies, hoe lang werkt het en waarom kun je er ook de volgende dag nog iets van merken?
Oxazepam behoort tot de benzodiazepinen. Deze geneesmiddelen beïnvloeden de activiteit in de hersenen waardoor spanning afneemt en een kalmerend effect ontstaat.
Dat effect kan nuttig zijn, maar gaat ook gepaard met belangrijke aandachtspunten. Denk aan slaperigheid, verminderd reactievermogen, gewenning en het risico op afhankelijkheid bij langer gebruik.
In dit artikel leggen we uit wat oxazepam doet, waarvoor het wordt gebruikt en waar je rekening mee moet houden.
Belangrijk: oxazepam is een receptgeneesmiddel. Gebruik het uitsluitend volgens de aanwijzingen van een arts en apotheker. Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
Wat is oxazepam?
Oxazepam is een geneesmiddel uit de groep benzodiazepinen.
Benzodiazepinen hebben een dempende werking op het centrale zenuwstelsel. Hierdoor kunnen gevoelens van angst en spanning verminderen en ontstaat vaak een rustgevend effect.
Oxazepam kan daarnaast:
- spierontspannend werken;
- slaperigheid veroorzaken;
- spanning verminderen;
- het inslapen ondersteunen;
- ontwenningsverschijnselen bij alcoholontwenning helpen verminderen.
Wil je eerst uitgebreider weten wat deze geneesmiddelengroep precies inhoudt? Lees dan ons artikel over benzodiazepinen en hoe ze werken.
Oxazepam is één van meerdere geneesmiddelen binnen deze groep. Andere bekende benzodiazepinen zijn bijvoorbeeld diazepam, lorazepam en temazepam.
Hoewel ze tot dezelfde geneesmiddelengroep behoren, verschillen ze onder andere in snelheid van werking, werkingsduur en de situaties waarin ze worden gebruikt.
Hoe werkt oxazepam?
Om de werking van oxazepam te begrijpen, moeten we kort kijken naar een signaalstof in de hersenen die GABA wordt genoemd.
GABA staat voor gamma-aminoboterzuur.
Deze lichaamseigen signaalstof remt bepaalde activiteit van zenuwcellen in de hersenen. Je kunt het vereenvoudigd zien als één van de natuurlijke manieren waarop het zenuwstelsel overmatige activiteit afremt.
Oxazepam versterkt de werking van GABA via zogenoemde GABA-A-receptoren.
Daardoor wordt de activiteit van bepaalde zenuwcellen sterker geremd.
Het resultaat kan zijn dat iemand:
- rustiger wordt;
- minder gespannen is;
- minder angst ervaart;
- slaperiger wordt;
- lichamelijk meer ontspant.
Dit verklaart tegelijkertijd waarom het middel het reactievermogen en de coördinatie kan beïnvloeden.
Het kalmerende effect stopt immers niet precies bij alleen het gevoel van angst.
Waarvoor wordt oxazepam gebruikt?
Artsen kunnen oxazepam in verschillende situaties voorschrijven.
Angst en ernstige spanning
Oxazepam kan tijdelijk worden gebruikt wanneer angst of spanning zo ernstig is dat het dagelijks functioneren duidelijk wordt beïnvloed.
Het middel kan relatief snel verlichting geven van acute spanning.
Voor de langdurige behandeling van angststoornissen zijn benzodiazepinen meestal niet de eerste keuze.
Niet-medicamenteuze behandeling, zoals cognitieve gedragstherapie, en bepaalde antidepressiva spelen bij langdurige angststoornissen vaak een belangrijkere rol.
Oxazepam kan in specifieke situaties kortdurend worden ingezet, bijvoorbeeld in een periode van ernstige angst.
Slapeloosheid
Door de kalmerende en versuffende werking kan oxazepam het inslapen ondersteunen.
Toch is oxazepam niet automatisch het voorkeursmiddel voor slapeloosheid.
Het Farmacotherapeutisch Kompas merkt op dat oxazepam relatief langzaam wordt opgenomen en daarom minder geschikt kan zijn als slaapmiddel dan bepaalde korter werkende alternatieven.
Bij slapeloosheid wordt bovendien in eerste instantie vooral gekeken naar de oorzaak van het slaapprobleem en naar niet-medicamenteuze maatregelen.
Alcoholontwenning
Oxazepam kan ook worden toegepast bij alcoholontwenning.
Abrupt stoppen met langdurig en overmatig alcoholgebruik kan ernstige ontwenningsverschijnselen veroorzaken.
Benzodiazepinen kunnen onder medische begeleiding worden ingezet om dergelijke klachten te verminderen.
Alcoholontwenning kan ernstig zijn en hoort daarom onder professionele medische begeleiding plaats te vinden.
Hoe snel werkt oxazepam?
Het effect ontstaat niet onmiddellijk na het doorslikken van een tablet.
Volgens Apotheek.nl merken veel gebruikers ongeveer binnen één uur een rustgevend of slaperig effect.
De exacte snelheid verschilt echter per persoon.
Onder andere de volgende factoren kunnen invloed hebben:
- individuele gevoeligheid;
- leeftijd;
- andere geneesmiddelen;
- lichamelijke conditie;
- leverfunctie;
- reden van gebruik.
Daarom moet een tijdsaanduiding zoals “één uur” worden gezien als een algemene indicatie en niet als een exacte klok die bij iedereen hetzelfde loopt.
Hoe lang werkt oxazepam?
Een veelgestelde vraag is: hoe lang werkt oxazepam?
Apotheek.nl vermeldt voor het merkbare rustgevende effect een werkingsduur van ongeveer zes tot acht uur.
Ook hierbij bestaan individuele verschillen.
Een belangrijk onderscheid is bovendien het verschil tussen:
de periode waarin je het gewenste effect duidelijk merkt
en
de periode waarin het geneesmiddel nog invloed kan hebben op je alertheid.
Die perioden hoeven niet volledig gelijk te lopen.
Je kunt je bijvoorbeeld minder angstig of slaperig voelen terwijl je reactievermogen nog niet helemaal normaal is.
Dat is vooral relevant bij autorijden, werken met machines of andere activiteiten waarbij volledige concentratie nodig is.
Waarom kun je de volgende dag nog suf zijn?
Sufheid is één van de bekendste effecten van benzodiazepinen.
Oxazepam remt activiteit in het centrale zenuwstelsel. Die werking is gewenst wanneer iemand zeer gespannen is, maar kan tegelijkertijd leiden tot:
- slaperigheid;
- vermoeidheid;
- tragere reacties;
- minder goede coördinatie;
- duizeligheid;
- concentratieproblemen.
Bij gebruik als slaapmiddel kunnen dergelijke effecten ook de volgende ochtend nog merkbaar zijn.
Dat betekent niet dat iedereen hier last van krijgt.
Persoonlijke gevoeligheid speelt een grote rol.
Daarom is het belangrijk om voorzichtig te zijn met activiteiten waarbij alertheid noodzakelijk is totdat duidelijk is hoe je op het geneesmiddel reageert.
Oxazepam en autorijden
Benzodiazepinen kunnen het reactievermogen verminderen.
Dat is belangrijk in het verkeer.
Iemand die oxazepam heeft gebruikt kan bijvoorbeeld:
- langzamer reageren;
- minder geconcentreerd zijn;
- slaperig worden;
- moeite hebben met coördinatie.
De regels en medische adviezen rondom autorijden hangen mede af van de gebruikte hoeveelheid, het gebruikspatroon en persoonlijke omstandigheden.
Volg daarom altijd de actuele instructies van arts, apotheker, het apotheeketiket en de officiële informatie over geneesmiddelen in het verkeer.
Ga niet autorijden wanneer je je suf, slaperig, duizelig of onvoldoende alert voelt.
Wat zijn de belangrijkste bijwerkingen van oxazepam?
Niet iedereen krijgt bijwerkingen.
Toch is het verstandig te weten welke verschijnselen kunnen voorkomen.
Bekende bijwerkingen zijn onder andere:
- slaperigheid;
- sufheid;
- vermoeidheid;
- verminderd reactievermogen;
- spierzwakte;
- duizeligheid;
- minder goede coördinatie;
- problemen met geheugen of concentratie.
Sommige bijwerkingen komen vooral in het begin van de behandeling voor.
Oudere mensen kunnen extra gevoelig zijn voor de effecten op evenwicht en coördinatie. Hierdoor kan het risico op vallen toenemen.
Heb je veel last van een bijwerking of ontstaat er een onverwachte reactie, overleg dan met arts of apotheker.
Kan oxazepam juist onrust veroorzaken?
Hoewel oxazepam normaal gesproken een kalmerend effect heeft, kunnen in zeldzame gevallen zogenaamde paradoxale reacties optreden.
Dat betekent dat het tegenovergestelde gebeurt van wat je zou verwachten.
Voorbeelden zijn:
- onrust;
- prikkelbaarheid;
- agressiviteit;
- zenuwachtigheid;
- verwardheid;
- hallucinaties.
Dergelijke reacties worden vaker beschreven bij bepaalde kwetsbare groepen, waaronder ouderen.
Neem bij opvallende gedragsveranderingen contact op met een arts.
Oxazepam en alcohol
Oxazepam combineren met alcohol is geen goede combinatie.
Beide stoffen hebben een dempende werking op het centrale zenuwstelsel.
Daardoor kunnen de effecten elkaar versterken.
Denk bijvoorbeeld aan sterkere:
- slaperigheid;
- duizeligheid;
- coördinatieproblemen;
- vermindering van het reactievermogen;
- bewustzijnsdaling.
Daarom wordt aangeraden alcohol tijdens het gebruik van oxazepam te vermijden of in ieder geval het specifieke advies van arts en apotheker te volgen.
Meer over dit onderwerp lees je in ons uitgebreide artikel over slaapmiddelen en alcohol.
Oxazepam in combinatie met andere medicijnen
Ook andere geneesmiddelen kunnen de versuffende werking versterken.
Dit is bijvoorbeeld relevant bij andere middelen die invloed hebben op het centrale zenuwstelsel.
Daarom is het belangrijk dat arts en apotheker weten welke geneesmiddelen je gebruikt.
Dat geldt niet alleen voor voorgeschreven medicijnen, maar ook voor zelfzorgmiddelen en bepaalde supplementen.
Gebruik meerdere versuffende geneesmiddelen niet op eigen initiatief naast elkaar.
Ontstaat er gewenning aan oxazepam?
Bij regelmatig gebruik van benzodiazepinen kan gewenning ontstaan.
Gewenning betekent dat het lichaam zich aan het effect van het geneesmiddel aanpast.
Hetzelfde effect kan daardoor na verloop van tijd minder sterk worden ervaren.
Dit speelt vooral een rol wanneer benzodiazepinen gedurende langere tijd regelmatig worden gebruikt.
Bij gebruik als slaapmiddel kan het slaapbevorderende effect hierdoor na verloop van tijd afnemen.
Zelf de hoeveelheid verhogen is geen goede oplossing.
Wanneer het geneesmiddel minder goed lijkt te werken, bespreek dit met de voorschrijvend arts.
Kan oxazepam afhankelijkheid veroorzaken?
Ja.
Bij langer en regelmatig gebruik kan lichamelijke en psychische afhankelijkheid ontstaan.
Het risico neemt doorgaans toe naarmate:
- oxazepam langer wordt gebruikt;
- het vaker wordt gebruikt;
- hogere hoeveelheden worden gebruikt;
- iemand eerder problemen heeft gehad met afhankelijkheid.
Afhankelijkheid betekent niet alleen dat iemand het gevoel heeft het geneesmiddel nodig te hebben.
Het lichaam kan zich ook lichamelijk aanpassen aan de aanwezigheid van het middel.
Daarom kunnen na plotseling stoppen ontwenningsverschijnselen ontstaan.
Waarom moet je niet zomaar stoppen?
Na langduriger regelmatig gebruik kan abrupt stoppen klachten veroorzaken.
Mogelijke ontwenningsverschijnselen zijn bijvoorbeeld:
- onrust;
- slapeloosheid;
- angst;
- prikkelbaarheid;
- hartkloppingen;
- trillen;
- spierklachten;
- verhoogde gevoeligheid voor licht of geluid.
Sommige klachten lijken sterk op de klachten waarvoor oxazepam oorspronkelijk werd gebruikt.
Daardoor kan iemand denken dat de oorspronkelijke angst of slapeloosheid plotseling volledig is teruggekeerd, terwijl ontwenningsverschijnselen mede een rol kunnen spelen.
Na langer gebruik wordt daarom meestal geleidelijk afgebouwd volgens een schema dat met een arts of apotheker wordt besproken.
Maak niet zelfstandig een afbouwschema wanneer je oxazepam langere tijd hebt gebruikt.
Oxazepam versus zolpidem: wat is het verschil?
Oxazepam en zolpidem kunnen allebei voorkomen in gesprekken over slaapproblemen, maar het zijn geen identieke geneesmiddelen.
Oxazepam behoort tot de klassieke benzodiazepinen.
Zolpidem behoort tot de zogenoemde Z-drugs of benzodiazepine-achtige slaapmiddelen.
Beide beïnvloeden het GABA-systeem, maar verschillen onder andere in:
- chemische structuur;
- indicaties;
- farmacologische eigenschappen;
- werkingsprofiel.
Oxazepam wordt bijvoorbeeld ook gebruikt bij angst en alcoholontwenning, terwijl zolpidem voornamelijk als slaapmiddel wordt toegepast.
Wil je deze groepen uitgebreider vergelijken? Lees dan het verschil tussen zolpidem en benzodiazepinen.
Oxazepam versus diazepam
Oxazepam en diazepam behoren allebei tot de benzodiazepinen, maar ze zijn niet hetzelfde.
Diazepam heeft andere farmacokinetische eigenschappen en kan aanzienlijk langer in het lichaam actief blijven.
Daarom kunnen beide middelen verschillende plaatsen hebben binnen de behandeling.
Het is niet verstandig om benzodiazepinen onderling op eigen initiatief te vervangen.
Een arts kiest een geneesmiddel mede op basis van:
- het behandeldoel;
- gewenste werkingsduur;
- leeftijd;
- andere medicijnen;
- lichamelijke gezondheid;
- persoonlijke omstandigheden.
Oxazepam versus lorazepam
Ook lorazepam is een benzodiazepine.
Beide middelen kunnen angst verminderen, maar verschillen in hun farmacologische eigenschappen en klinische toepassing.
Dat twee middelen tot dezelfde geneesmiddelengroep behoren betekent dus niet dat ze automatisch in dezelfde dosis of voor exact dezelfde situaties kunnen worden gebruikt.
Vergelijk doseringen tussen verschillende benzodiazepinen daarom niet zelfstandig.
Is oxazepam geschikt als langdurige oplossing tegen slapeloosheid?
Over het algemeen niet.
Bij langdurige slapeloosheid ligt de nadruk vooral op het achterhalen en behandelen van de oorzaak.
Daarbij kan bijvoorbeeld worden gekeken naar:
- slaapgewoonten;
- stress;
- angst;
- lichamelijke klachten;
- cafeïne;
- alcohol;
- slaapritme;
- andere geneesmiddelen;
- psychologische factoren.
Cognitieve gedragstherapie voor insomnia, vaak afgekort als CGT-I, speelt bij langdurige slapeloosheid een belangrijke rol.
Benzodiazepinen worden vanwege gewenning, bijwerkingen en afhankelijkheidsrisico doorgaans vooral kortdurend gebruikt wanneer daar een duidelijke medische reden voor bestaat.
Waarom werkt oxazepam niet bij iedereen hetzelfde?
Geneesmiddelen hebben geen identiek effect op iedere gebruiker.
Verschillen kunnen ontstaan door onder andere:
Leeftijd
Oudere mensen kunnen gevoeliger zijn voor sufheid, spierzwakte en coördinatieproblemen.
Andere geneesmiddelen
Versuffende middelen kunnen elkaars effecten versterken.
Leverfunctie
De verwerking van geneesmiddelen kan worden beïnvloed wanneer de lever minder goed functioneert.
Gebruiksduur
Bij regelmatig gebruik kan gewenning optreden.
Persoonlijke gevoeligheid
Sommige mensen reageren sterker op een bepaalde hoeveelheid dan anderen.
Daarom is de ervaring van een vriend, familielid of andere gebruiker geen geschikte maatstaf voor hoe een geneesmiddel bij jou zal werken.
Wanneer moet je extra voorzichtig zijn?
Extra voorzichtigheid is onder andere belangrijk wanneer iemand:
- ouder is;
- meerdere versuffende medicijnen gebruikt;
- ademhalingsproblemen heeft;
- slaapapneu heeft;
- leverproblemen heeft;
- problemen heeft met evenwicht of vallen;
- eerder afhankelijk is geweest van alcohol, medicijnen of andere middelen.
Welke risico’s daadwerkelijk voor jou relevant zijn, moet individueel worden beoordeeld.
Daarom is het belangrijk dat een voorschrijvend arts een volledig beeld heeft van je gezondheid en andere medicatie.
Wat als oxazepam minder goed begint te werken?
Wanneer het effect na verloop van tijd minder sterk wordt, kan gewenning een rol spelen.
Verhoog de hoeveelheid niet op eigen initiatief.
Een arts kan beoordelen:
- of verder gebruik nog passend is;
- of afbouwen verstandig is;
- of de oorspronkelijke klacht opnieuw moet worden onderzocht;
- of een andere behandeling geschikter is.
Bij langdurige slaapproblemen is het bijvoorbeeld vaak belangrijker de oorzaak van slapeloosheid te behandelen dan alleen de slaap tijdelijk te onderdrukken.
Oxazepam kort samengevat
Oxazepam is een benzodiazepine met een rustgevende, angstverminderende, spierontspannende en versuffende werking.
Het kan onder medische begeleiding worden toegepast bij onder andere ernstige angst en spanning, bepaalde slaapstoornissen en alcoholontwenning.
Belangrijke punten om te onthouden:
- oxazepam behoort tot de benzodiazepinen;
- het effect wordt vaak binnen ongeveer één uur merkbaar;
- het merkbare effect houdt vaak ongeveer zes tot acht uur aan;
- sufheid en verminderd reactievermogen kunnen langer merkbaar zijn;
- alcohol kan de versuffende werking versterken;
- regelmatig gebruik kan leiden tot gewenning;
- langer gebruik kan lichamelijke en psychische afhankelijkheid veroorzaken;
- na langer gebruik moet je niet plotseling stoppen zonder medisch advies.
Oxazepam kan in bepaalde situaties nuttig zijn, maar juist vanwege de invloed op alertheid en het risico op gewenning en afhankelijkheid is zorgvuldig en kortdurend gebruik belangrijk.
Veelgestelde vragen over oxazepam
Wat doet oxazepam?
Oxazepam vermindert activiteit in het centrale zenuwstelsel door de werking van GABA te versterken. Hierdoor kan het een rustgevend, angstverminderend, spierontspannend en versuffend effect hebben.
Hoe snel werkt oxazepam?
Volgens Apotheek.nl wordt het rustgevende of slaperige effect vaak binnen ongeveer één uur merkbaar. De precieze snelheid verschilt per persoon.
Hoe lang werkt oxazepam?
Het merkbare effect houdt volgens Apotheek.nl doorgaans ongeveer zes tot acht uur aan. Sufheid of verminderd reactievermogen kan bij sommige gebruikers langer merkbaar zijn.
Is oxazepam een slaapmiddel?
Oxazepam kan bij bepaalde ernstige slaapstoornissen worden voorgeschreven, maar is niet automatisch het voorkeursmiddel voor slapeloosheid. Bij langdurige slaapproblemen ligt de nadruk vooral op behandeling van de oorzaak en niet-medicamenteuze maatregelen.
Is oxazepam een benzodiazepine?
Ja. Oxazepam behoort tot de benzodiazepinen.
Kun je afhankelijk worden van oxazepam?
Ja. Vooral bij regelmatig en langduriger gebruik kan lichamelijke en psychische afhankelijkheid ontstaan.
Mag je zomaar stoppen met oxazepam?
Na kort gebruik kan dit anders liggen dan na langdurig dagelijks gebruik. Bij langer gebruik kan plotseling stoppen ontwenningsklachten veroorzaken. Bespreek afbouwen daarom met arts of apotheker.
Kun je alcohol drinken bij oxazepam?
Alcohol kan de versuffende werking van oxazepam versterken en daarmee onder andere alertheid en coördinatie verder verminderen. De combinatie wordt daarom afgeraden.
Kun je de volgende dag nog suf zijn?
Ja. Vooral wanneer oxazepam als slaapmiddel wordt gebruikt, kunnen slaperigheid en verminderd reactievermogen de volgende dag nog aanwezig zijn.
Bronnen geraadpleegd
Voor dit artikel zijn onder andere geraadpleegd:
- Apotheek.nl / KNMP
- Farmacotherapeutisch Kompas
- College ter Beoordeling van Geneesmiddelen / Geneesmiddeleninformatiebank
Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of apotheker.


