Gratis en discrete verzending vanaf €200 in Nederland & België
Voor 15:00 besteld, morgen in huis
Laagste prijsgarantie — altijd scherp geprijsd
Rechtstreeks uit een erkende apotheek
Slaapproblemen komen op hogere leeftijd regelmatig voor.
Dat betekent echter niet automatisch dat een slaapmiddel de beste oplossing is.
Juist bij ouderen moet extra voorzichtig worden omgegaan met slaapmedicatie.
Door veranderingen in het lichaam kunnen geneesmiddelen sterker of langer werken. Ouderen zijn bovendien gevoeliger voor verschillende bijwerkingen van benzodiazepinen en aanverwante slaapmiddelen.
Daarbij gaat het vooral om:
sufheid, duizeligheid, verwardheid, geheugenproblemen, verminderde coördinatie en een verhoogd risico op vallen.
De Nederlandse richtlijn adviseert daarom om slapeloosheid in eerste instantie zonder medicijnen te behandelen.
Alleen bij kortdurende ernstige slapeloosheid met een duidelijke oorzaak en veel lijdensdruk kan tijdelijk een slaapmiddel worden overwogen.
Wanneer medicatie toch nodig is, moet bij ouderen extra laag worden gedoseerd en zo kort mogelijk worden behandeld.
Naarmate iemand ouder wordt, verandert de manier waarop het lichaam geneesmiddelen verwerkt.
Dat kan onder andere te maken hebben met veranderingen in:
Hierdoor kan een dosis die bij een jongere volwassene goed wordt verdragen bij een oudere persoon sterker of langer werken.
Voor benzodiazepinen en benzodiazepine-achtige slaapmiddelen is dat extra belangrijk.
Het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt dat ouderen gevoeliger zijn voor onder andere:
sedatie, verwardheid en duizeligheid.
Ook het risico op vallen en heupfracturen is verhoogd.
Niet ieder gebruik leidt tot problemen, maar het risico op ongewenste effecten is wel duidelijk groter.
Een slaapmiddel kan bijvoorbeeld ’s nachts worden ingenomen terwijl de versuffende werking de volgende ochtend nog gedeeltelijk aanwezig is.
Wanneer iemand vervolgens:
kan duizeligheid of verminderde coördinatie een groter probleem worden.
Bij ouderen kan een val bovendien ernstigere gevolgen hebben.
Een botbreuk kan bijvoorbeeld leiden tot langdurige revalidatie of verlies van zelfstandigheid.
Apotheek.nl noemt slaap- en kalmeringsmiddelen daarom expliciet als geneesmiddelen die het risico op vallen kunnen vergroten.
Wanneer bij ernstige kortdurende slapeloosheid toch medicatie noodzakelijk is, noemt de Nederlandse richtlijn vier kortwerkende benzodiazepine-agonisten:
| Geneesmiddel | Gebruikelijke volwassen dosis | Gebruik bij ouderen |
|---|---|---|
| Zolpidem | maximaal 10 mg | meestal starten met 5 mg |
| Zopiclon | 7,5 mg | meestal starten met 3,75 mg |
| Temazepam | 10–20 mg | meestal 10 mg |
| Lormetazepam | 1–2 mg | meestal starten met 0,5 mg, max. 1 mg |
De doseringen laten duidelijk zien dat bij ouderen meestal lager wordt begonnen.
Het aantal milligrammen tussen verschillende geneesmiddelen kan overigens niet rechtstreeks met elkaar worden vergeleken.
Het uitgangspunt is:
zo laag mogelijk, zo kort mogelijk.
Daarmee probeert men voldoende effect te bereiken terwijl de kans op bijwerkingen zo klein mogelijk blijft.
Een hogere dosis kan onder andere leiden tot meer:
sufheid, spierzwakte, geheugenproblemen en coördinatiestoornissen.
Meer milligram betekent bovendien niet automatisch dat iemand beter slaapt.
Bij verschillende slaapmiddelen neemt de slaapbevorderende werking na regelmatig gebruik juist af door gewenning.
Zolpidem behoort tot de zogenaamde Z-drugs.
Het is chemisch geen klassieke benzodiazepine, maar beïnvloedt wel hetzelfde GABA-A-systeem.
Bij volwassenen bedraagt de maximale gebruikelijke dosis:
10 mg per nacht.
Bij ouderen of verzwakte patiënten wordt volgens het Farmacotherapeutisch Kompas gestart met:
5 mg per dag.
Alleen wanneer het middel goed wordt verdragen kan een arts in bepaalde situaties besluiten de dosis te verhogen.
Zolpidem wordt vlak vóór het slapen ingenomen.
Het middel mag dezelfde nacht niet opnieuw worden ingenomen.
Meer hierover lees je in zolpidem 10 mg: werking en belangrijke aandachtspunten.
Ook zopiclon is een Z-drug.
De gebruikelijke volwassen dosis bedraagt:
7,5 mg.
Bij ouderen wordt gestart met:
3,75 mg.
Dat is de helft van de standaard volwassen dosis.
De reden is opnieuw de grotere gevoeligheid voor:
sufheid, duizeligheid en andere centrale bijwerkingen.
Zopiclon werkt volgens Apotheek.nl ongeveer 6 tot 8 uur.
Daarom moet na inname voldoende tijd beschikbaar zijn om te slapen.
Meer informatie vind je in zopiclon: werking, werkingsduur en bijwerkingen.
Temazepam is een klassieke benzodiazepine.
Voor volwassenen bedraagt de gebruikelijke dosis bij ernstige slapeloosheid:
10 tot 20 mg.
Bij ouderen adviseert het Farmacotherapeutisch Kompas doorgaans:
10 mg per dag.
Alleen in uitzonderlijke omstandigheden kan hoger worden gedoseerd.
Temazepam wordt uiterlijk ongeveer 30 minuten voor het slapen ingenomen.
De gebruikelijke behandeling duurt slechts enkele dagen tot maximaal enkele weken.
Meer informatie lees je in temazepam: werking, werkingsduur en bijwerkingen.
Lormetazepam is eveneens een klassieke benzodiazepine.
Voor volwassenen bedraagt de gebruikelijke dosis:
1 tot 2 mg.
Bij ouderen of verzwakte patiënten is de gebruikelijke startdosis slechts:
0,5 mg.
De maximale dosis is doorgaans:
1 mg.
Lormetazepam heeft een relatief lange slaapbevorderende werking.
Volgens de Nederlandse richtlijn kan het bij ouderen goed werken als doorslaapmiddel, terwijl andere eigenschappen de keuze voor inslaapproblemen kunnen beïnvloeden.
Lees verder in lormetazepam: werking, werkingsduur en bijwerkingen.
Er bestaat niet één slaapmiddel dat automatisch het beste is voor iedere oudere.
De Nederlandse richtlijn noemt bij ouderen vooral:
temazepam, zolpidem en zopiclon
als middelen waarvoor ervaring en effectiviteit bij ouderen bestaat en waarbij door het relatief korte farmacokinetische profiel bij kort gebruik minder kans bestaat op ophoping.
Ook lormetazepam behoort tot de vier algemene voorkeursmiddelen bij kortdurende slapeloosheid.
Welke optie in een individuele situatie wordt gekozen hangt onder andere af van:
leeftijd, andere medicijnen, leverfunctie, valrisico, type slaapprobleem en eerdere bijwerkingen.
Een geneesmiddel met een lange halfwaardetijd blijft langer in het lichaam aanwezig.
Wanneer vervolgens iedere avond opnieuw een tablet wordt ingenomen, kan een deel van de vorige dosis nog aanwezig zijn.
Dit heet:
accumulatie.
Bij ouderen kan dit extra relevant zijn doordat de afbraak soms trager verloopt.
Hierdoor kan de kans toenemen op:
Om die reden heeft bijvoorbeeld nitrazepam vanwege zijn lange werkingsduur geen voorkeur als slaapmiddel.
Ook diazepam heeft een lange halfwaardetijd en kan bij herhaald gebruik ophopen.
Een slaapmiddel beïnvloedt het centrale zenuwstelsel.
Daardoor kan iemand:
Bij een oudere persoon kunnen verschillende van deze factoren tegelijk aanwezig zijn.
Daarnaast gebruiken ouderen vaker meerdere geneesmiddelen.
Sommige daarvan kunnen eveneens:
veroorzaken.
De combinatie kan het valrisico verder vergroten.
Benzodiazepinen en Z-drugs kunnen invloed hebben op het geheugen.
Een bekende bijwerking is:
anterograde amnesie.
Hierbij heeft iemand moeite om gebeurtenissen die na inname plaatsvinden goed in het geheugen op te slaan.
Ouderen zijn hier gevoeliger voor.
Daarom is voldoende ononderbroken slaap na inname belangrijk.
Wanneer iemand na het slikken van een slaapmiddel nog actief blijft, kan de kans op problemen groter zijn.
Ja.
Vooral ouderen kunnen gevoeliger zijn voor:
Soms ontstaat zelfs een zogenoemde paradoxale reactie.
Het geneesmiddel hoort iemand rustiger te maken, maar veroorzaakt juist:
onrust, agitatie, prikkelbaarheid of agressief gedrag.
Dergelijke reacties worden bij ouderen relatief vaker gezien.
Slaapmiddelen zijn bedoeld voor kortdurend gebruik.
Bij regelmatig gebruik kan het lichaam zich aanpassen.
Dit wordt tolerantie genoemd.
Hierdoor neemt het gewenste slaapbevorderende effect na verloop van tijd af.
De bijwerkingen verdwijnen echter niet automatisch.
Daar komt bij dat het risico op:
lichamelijke en psychische afhankelijkheid
toeneemt.
De Nederlandse richtlijn vermeldt dat het gewenste effect na ongeveer twee weken geleidelijk kan verminderen terwijl ongewenste effecten blijven bestaan.
Een oudere kan soms jarenlang dezelfde benzodiazepine gebruiken.
Dat betekent niet noodzakelijk dat het middel nog hetzelfde positieve effect heeft als in het begin.
Het lichaam kan inmiddels afhankelijk zijn geworden.
Plotseling stoppen kan vervolgens leiden tot klachten zoals:
Daarom mag langdurig gebruik niet zomaar ineens worden gestopt.
Apotheek.nl besteedt specifiek aandacht aan mensen van 70 jaar en ouder die langdurig benzodiazepinen gebruiken.
Bij deze groep kan het extra zinvol zijn om samen met arts en apotheker opnieuw te bekijken of voortzetting nog noodzakelijk is.
Dat geldt vooral wanneer iemand:
Stoppen moet echter onder begeleiding gebeuren.
Wanneer iemand na langdurig dagelijks gebruik abrupt stopt, kan het zenuwstelsel sterk reageren.
De oorspronkelijke slaapproblemen kunnen tijdelijk erger worden.
Dit heet:
rebound-slapeloosheid.
Daarnaast kunnen echte ontwenningsverschijnselen ontstaan.
Daarom wordt de dosis na langdurig gebruik meestal geleidelijk verminderd.
Hoe snel dat gebeurt hangt af van:
de gebruikte dosis, gebruiksduur, het specifieke geneesmiddel en de gezondheidssituatie.
Alcohol en slaapmiddelen versterken elkaars dempende werking.
De combinatie kan zorgen voor meer:
Daarmee kan ook het risico op vallen toenemen.
Daarom wordt alcohol bij gebruik van slaapmedicatie afgeraden.
Lees ook slaapmiddelen en alcohol: waarom is de combinatie riskant?.
Ouderen gebruiken gemiddeld vaker meerdere medicijnen.
Daarom is controle op interacties extra belangrijk.
Vooral geneesmiddelen die eveneens het centrale zenuwstelsel onderdrukken kunnen het effect versterken.
Een belangrijke combinatie is die met opioïde pijnstillers.
Samen met benzodiazepinen kan de kans toenemen op:
ernstige sedatie en ademhalingsproblemen.
Arts en apotheker moeten daarom altijd weten welke andere medicijnen iemand gebruikt.
Melatonine wordt vaak gezien als een mild alternatief voor slaapmiddelen.
Maar dat betekent niet dat het bij gewone slapeloosheid automatisch de beste keuze is.
Het Farmacotherapeutisch Kompas adviseert melatonine zonder duidelijke medische indicatie en begeleiding niet voor gewone slapeloosheid.
Verkeerd gebruik of verkeerd tijdstip van inname kan slaapklachten zelfs verergeren.
Melatonine heeft wel specifieke medische toepassingen.
Bij langdurige slapeloosheid ligt de nadruk vooral op behandeling zonder geneesmiddelen.
Daarbij kan worden gekeken naar:
slaapritme, tijd in bed, beweging overdag, cafeïne, alcohol, stress en eventuele medische oorzaken.
Ook gedragsmatige behandeling kan belangrijk zijn.
Bij langdurige slaapproblemen is het vooral belangrijk te onderzoeken waarom iemand slecht slaapt.
Een slaapmiddel kan tijdelijk symptomen verminderen, maar neemt de achterliggende oorzaak meestal niet weg.
Slaapproblemen kunnen bijvoorbeeld samenhangen met:
Wanneer iemand langere tijd slecht slaapt, is het daarom belangrijk niet alleen naar een slaapmiddel te kijken.
De onderliggende oorzaak kan behandelbaar zijn.
Ouderen zijn gevoeliger voor slaapmiddelen dan jongere volwassenen.
Daardoor worden meestal lagere doseringen gebruikt.
De Nederlandse richtlijn noemt bij noodzakelijke kortdurende medicatie vooral:
zolpidem, zopiclon, temazepam en lormetazepam.
De belangrijkste aandachtspunten zijn:
zo laag mogelijk doseren, zo kort mogelijk gebruiken en extra letten op sufheid, geheugenproblemen en vallen.
Langdurig dagelijks gebruik kan leiden tot gewenning en afhankelijkheid.
Na langdurig gebruik moet een slaapmiddel niet plotseling worden gestopt.
Ze kunnen worden gebruikt wanneer een arts dat noodzakelijk vindt, maar ouderen hebben meer kans op bijwerkingen zoals sufheid, verwardheid, geheugenproblemen en vallen.
Ouderen zijn gevoeliger voor de effecten van benzodiazepinen en Z-drugs en kunnen geneesmiddelen soms langzamer verwerken.
Wanneer kortdurend medicatie noodzakelijk is, noemt de Nederlandse richtlijn lormetazepam, temazepam, zolpidem en zopiclon als voorkeursmiddelen.
De gebruikelijke startdosis bij ouderen is 5 mg per dag.
Bij ouderen wordt doorgaans gestart met 3,75 mg.
Bij ouderen wordt doorgaans 10 mg gebruikt.
De gebruikelijke startdosis is 0,5 mg en de maximale dosis doorgaans 1 mg.
Ze kunnen sufheid, duizeligheid, spierzwakte en een verminderde coördinatie veroorzaken.
Ja. Vooral ouderen zijn gevoelig voor geheugenproblemen en anterograde amnesie.
Nee. Na langdurig regelmatig gebruik kan plotseling stoppen ontwenningsverschijnselen en rebound-slapeloosheid veroorzaken. Afbouwen hoort in overleg met arts of apotheker te gebeuren.
Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of apotheker.
Zolpidem werkt relatief snel en heeft een korte slaapbevorderende werking. Lees welke voordelen dit kan hebben ten opzichte van langwerkende
Zolpidem werkt relatief snel en heeft een korte slaapbevorderende werking. Lees welke voordelen dit kan hebben ten opzichte van langwerkende
Wat is het verschil tussen zolpidem, zopiclon, temazepam en lormetazepam? Vergelijk de werking, werkingsduur, doseringen en belangrijkste aandachtspunten van deze
