Nitrazepam is een receptplichtig geneesmiddel uit de groep benzodiazepinen.
Het middel is onder andere geregistreerd voor de kortdurende behandeling van ernstige slaapstoornissen. Nitrazepam wordt daarnaast gebruikt bij bepaalde vormen van epilepsie, waaronder het syndroom van West en het syndroom van Lennox.
Bij gebruik als slaapmiddel treedt het effect volgens het Farmacotherapeutisch Kompas doorgaans na ongeveer 30 tot 60 minuten in en houdt de slaapbevorderende werking ongeveer 6 tot 8 uur aan.
Toch onderscheidt nitrazepam zich sterk van verschillende andere slaapmiddelen.
De gemiddelde eliminatiehalfwaardetijd bedraagt namelijk ongeveer:
30 uur.
Bij ouderen of bij een verminderde leverfunctie kan deze oplopen tot ongeveer:
40 uur.
Dat betekent dat nitrazepam relatief lang in het lichaam aanwezig blijft.
Juist daarom adviseert het Farmacotherapeutisch Kompas bij slapeloosheid andere, korter werkende middelen wanneer geneesmiddelbehandeling uitzonderlijk toch noodzakelijk wordt geacht.
Belangrijk: nitrazepam is een receptgeneesmiddel. Gebruik het uitsluitend volgens het voorschrift van arts en apotheker en verander de dosering nooit zelfstandig.
Wat is nitrazepam?
Nitrazepam behoort tot de benzodiazepinen.
Deze geneesmiddelen beïnvloeden het centrale zenuwstelsel door de werking van de neurotransmitter GABA te versterken.
GABA is één van de belangrijkste remmende signaalstoffen in de hersenen.
Wanneer het effect van GABA wordt versterkt, neemt de activiteit van bepaalde zenuwcellen af.
Daardoor kan nitrazepam onder andere:
- slaperig maken;
- rustgevend werken;
- angst verminderen;
- spieren ontspannen;
- epileptische activiteit onderdrukken.
Bij slaapstoornissen wordt vooral gebruikgemaakt van het sederende en slaapbevorderende effect.
Meer over deze geneesmiddelengroep lees je in benzodiazepinen: werking, soorten, verschillen en risico’s.
Waarvoor wordt nitrazepam gebruikt?
Nitrazepam heeft twee belangrijke medische toepassingsgebieden.
Ernstige slaapstoornissen
Nitrazepam is geregistreerd voor de kortdurende behandeling van ernstige slaapstoornissen wanneer deze het dagelijks functioneren sterk verstoren of veel lijdensdruk veroorzaken.
Bepaalde vormen van epilepsie
Nitrazepam kan daarnaast worden gebruikt bij bepaalde epilepsiesyndromen, waaronder:
- het syndroom van West;
- het syndroom van Lennox.
Daarmee verschilt nitrazepam van verschillende andere slaapbenzodiazepinen die vrijwel uitsluitend vanwege hun slaapbevorderende werking worden gebruikt.
Wordt nitrazepam nog aanbevolen als slaapmiddel?
Dit is een belangrijk punt.
Hoewel nitrazepam officieel geregistreerd is voor ernstige slaapstoornissen, heeft het volgens het huidige Farmacotherapeutisch Kompas niet de voorkeur als slaapmiddel.
De reden is vooral:
de lange werkingsduur en lange halfwaardetijd.
Bij slapeloosheid geeft het Farmacotherapeutisch Kompas, wanneer medicatie uitzonderlijk noodzakelijk is, de voorkeur aan kortwerkende benzodiazepine-agonisten zoals:
- lormetazepam;
- temazepam;
- zolpidem;
- zopiclon.
Nitrazepam blijft veel langer in het lichaam aanwezig.
Daardoor bestaat meer kans op ophoping en resterende versuffing.
Hoe werkt nitrazepam?
Nitrazepam werkt via de GABA-A-receptor.
Het bindt aan een benzodiazepinegevoelige plaats op deze receptor.
Hierdoor wordt het effect van GABA versterkt.
GABA maakt zenuwcellen minder gemakkelijk prikkelbaar.
Door dit mechanisme kan nitrazepam:
- hersenactiviteit afremmen;
- spieren ontspannen;
- angst verminderen;
- slaap bevorderen;
- bepaalde epileptische aanvallen onderdrukken.
Het geneesmiddel veroorzaakt dus niet rechtstreeks slaap op dezelfde manier als een aan-uitknop.
Het versterkt een bestaand remmend systeem in de hersenen.
Hoe snel werkt nitrazepam?
Bij gebruik als slaapmiddel treedt de werking volgens het Farmacotherapeutisch Kompas ongeveer:
30 tot 60 minuten na inname
in.
Daarom wordt nitrazepam vóór het slapen ingenomen.
Na inname kunnen alertheid en reactievermogen verminderen.
Het is daarom niet de bedoeling daarna nog activiteiten uit te voeren waarvoor volledige concentratie noodzakelijk is.
Hoe lang werkt nitrazepam?
De slaapbevorderende werking houdt ongeveer:
6 tot 8 uur
aan.
Dat betekent niet dat nitrazepam na acht uur volledig uit het lichaam verdwenen is.
Het belangrijkste slaapbevorderende effect kan afnemen terwijl nog een aanzienlijke hoeveelheid van het geneesmiddel aanwezig is.
Dat komt door de bijzonder lange halfwaardetijd.
Wat is de halfwaardetijd van nitrazepam?
De gemiddelde eliminatiehalfwaardetijd bedraagt ongeveer:
30 uur.
Bij:
- hoge leeftijd;
- een verminderde leverfunctie
kan deze oplopen tot ongeveer:
40 uur.
Dat is veel langer dan bij verschillende andere slaapmiddelen.
Een halfwaardetijd van 30 uur betekent dat na ongeveer 30 uur gemiddeld nog ongeveer de helft van de betreffende hoeveelheid in het lichaam aanwezig kan zijn.
Meer hierover lees je in wat de halfwaardetijd van medicijnen betekent.
Een eenvoudig voorbeeld van 30 uur halfwaardetijd
Stel vereenvoudigd dat direct na opname 100% als uitgangspunt wordt genomen.
Dan blijft theoretisch ongeveer over:
- na 30 uur: 50%;
- na 60 uur: 25%;
- na 90 uur: 12,5%;
- na 120 uur: ongeveer 6%.
Dit is slechts een vereenvoudigde farmacokinetische illustratie.
Het is geen manier om persoonlijk te berekenen wanneer nitrazepam volledig verdwenen is of wanneer autorijden veilig is.
Waarom werkt nitrazepam maar 6–8 uur als de halfwaardetijd 30 uur is?
Omdat werkingsduur en halfwaardetijd niet hetzelfde zijn.
De werkingsduur beschrijft hoelang het gewenste slaapbevorderende effect vooral merkbaar is.
De halfwaardetijd beschrijft hoe snel de concentratie van het geneesmiddel in het lichaam afneemt.
Na afloop van het belangrijkste slaapbevorderende effect kan er dus nog steeds een aanzienlijke hoeveelheid nitrazepam aanwezig zijn.
Dat kan onder andere bijdragen aan:
- sufheid overdag;
- tragere reacties;
- verminderde concentratie.
Kan nitrazepam zich in het lichaam ophopen?
Ja.
De combinatie van:
- een lange halfwaardetijd;
- en herhaalde dagelijkse dosering
betekent dat een nieuwe dosis kan worden ingenomen terwijl een groot deel van de vorige dosis nog aanwezig is.
Dit noemen we accumulatie.
Bij dagelijks gebruik kan de totale hoeveelheid in het lichaam daardoor toenemen totdat een nieuw evenwicht ontstaat.
Ouderen zijn extra gevoelig voor dit probleem.
Dit is één van de redenen waarom nitrazepam tegenwoordig geen voorkeursmiddel is voor gewone slapeloosheid.
Wat betekent nitrazepam 5 mg?
De huidige Nederlandse geneesmiddeleninformatie vermeldt tabletten van:
5 mg nitrazepam.
Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas bedraagt bij volwassenen met ernstige slaapstoornissen de dosering:
2,5 tot 10 mg vóór het slapen gaan.
In het algemeen wordt:
5 mg
genoemd.
De exacte dosis wordt door de arts bepaald.
Een hogere dosis betekent niet automatisch betere slaap, maar kan wel de kans op bijwerkingen vergroten.
Welke dosering wordt bij ouderen gebruikt?
Bij ouderen wordt doorgaans lager gedoseerd.
Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt bij ouderen:
2,5 tot 5 mg vóór het slapen gaan.
Daar zijn verschillende redenen voor.
Oudere mensen:
- kunnen gevoeliger zijn voor sedatie;
- hebben meer kans op vallen;
- verwerken nitrazepam soms langzamer;
- hebben meer kans op ophoping.
De halfwaardetijd kan bij hoge leeftijd bovendien oplopen tot ongeveer 40 uur.
Waarom is de lange halfwaardetijd belangrijk?
Een lange halfwaardetijd betekent dat het lichaam veel tijd nodig heeft om nitrazepam te verwijderen.
Dat kan voordelen hebben bij bepaalde medische toepassingen, maar bij een slaapmiddel kan het juist nadelig zijn.
De volgende ochtend kan nog een relevante hoeveelheid aanwezig zijn.
Mogelijke gevolgen zijn:
- sufheid;
- minder scherpe concentratie;
- tragere reacties;
- vermoeidheid;
- problemen met coördinatie.
Het risico kan groter worden wanneer het geneesmiddel meerdere dagen achter elkaar wordt gebruikt.
Welke bijwerkingen kunnen voorkomen?
Nitrazepam kan verschillende bijwerkingen veroorzaken.
Veel daarvan hangen samen met de dempende werking op het centrale zenuwstelsel.
Voorbeelden zijn:
- slaperigheid;
- vermoeidheid;
- verminderd reactievermogen;
- duizeligheid;
- hoofdpijn;
- spierzwakte;
- problemen met coördinatie;
- verwardheid;
- geheugenproblemen.
Vooral ouderen hebben meer kans op vallen door de combinatie van sufheid en verminderde spiercoördinatie.
Kan nitrazepam geheugenproblemen veroorzaken?
Ja.
Zoals andere benzodiazepinen kan nitrazepam anterograde amnesie veroorzaken.
Daarbij heeft iemand na de inname moeite om nieuwe gebeurtenissen goed in het geheugen op te slaan.
De kans daarop neemt toe wanneer onvoldoende tijd beschikbaar is om te slapen.
Daarom moet na gebruik minimaal ongeveer 7 tot 8 uur beschikbaar zijn voor slaap.
Kan nitrazepam de volgende dag nog invloed hebben?
Ja.
Dat is bij nitrazepam bijzonder relevant.
Hoewel het slaapbevorderende effect enkele uren duurt, bedraagt de gemiddelde halfwaardetijd ongeveer 30 uur.
Daardoor kan de dempende invloed de volgende dag nog merkbaar zijn.
Mogelijke klachten zijn:
- slaperigheid;
- traagheid;
- minder concentratie;
- verminderde coördinatie;
- vermoeidheid.
Daarom is voorzichtigheid in het verkeer en bij andere risicovolle activiteiten belangrijk.
Nitrazepam en autorijden
Nitrazepam kan het reactievermogen sterk beïnvloeden.
Volgens de actuele informatie van Apotheek.nl geldt bij gebruik van 5 mg of minder per dag dat je gedurende:
12 uur na inname niet mag autorijden.
Bij gebruik van:
meer dan 5 mg per dag
wordt een periode van 72 uur na inname genoemd.
Daarnaast geldt altijd:
als je nog suf, duizelig of vertraagd bent, moet je niet rijden.
Volg het actuele persoonlijke advies van arts, apotheker en officiële medicatie-informatie.
Nitrazepam en alcohol
Alcohol en nitrazepam hebben beide een dempende werking op het centrale zenuwstelsel.
Alcohol kan daardoor de effecten van nitrazepam versterken.
Dit kan leiden tot meer:
- sufheid;
- geheugenproblemen;
- verminderde coördinatie;
- tragere reacties.
Alcohol wordt daarom tijdens gebruik van nitrazepam afgeraden.
Lees ook slaapmiddelen en alcohol: waarom is de combinatie riskant?.
Kan nitrazepam afhankelijkheid veroorzaken?
Ja.
Nitrazepam kan zowel:
- lichamelijke afhankelijkheid;
- psychische afhankelijkheid
veroorzaken.
Het risico neemt toe bij:
- hogere doseringen;
- langer gebruik;
- dagelijks gebruik;
- eerdere problemen met alcohol of drugs.
Lichamelijke afhankelijkheid betekent dat het zenuwstelsel zich aan de aanwezigheid van het middel heeft aangepast.
Plotseling stoppen kan dan ontwenningsverschijnselen veroorzaken.
Wat betekent gewenning?
Bij herhaald gebruik kan het slaapbevorderende effect na verloop van tijd verminderen.
Dit wordt tolerantie of gewenning genoemd.
Hetzelfde aantal milligrammen geeft dan niet meer hetzelfde ervaren effect.
Apotheek.nl vermeldt dat bij dagelijks gebruik het slaapbevorderende effect na enkele weken kan afnemen.
Dat betekent niet dat iemand de dosis zelfstandig moet verhogen.
Juist dan is het verstandig de behandeling opnieuw te laten beoordelen.
Welke ontwenningsverschijnselen kunnen ontstaan?
Na langer regelmatig gebruik kan abrupt stoppen klachten veroorzaken.
Voorbeelden zijn:
- slapeloosheid;
- angst;
- onrust;
- prikkelbaarheid;
- zweten;
- trillen;
- spierklachten.
Daarom kan geleidelijk afbouwen noodzakelijk zijn.
Na slechts enkele dagen gebruik kan stoppen vaak eenvoudiger zijn, maar bij langer dagelijks gebruik hoort dit met arts of apotheker te worden besproken.
Wat is rebound-slapeloosheid?
Bij rebound-slapeloosheid worden de slaapklachten tijdelijk erger nadat een slaapmiddel wordt gestopt.
Iemand kan bijvoorbeeld tijdelijk:
- moeilijker inslapen;
- vaker wakker worden;
- onrustiger slapen.
Dit kan ten onrechte de indruk geven dat het geneesmiddel nog steeds noodzakelijk is.
Een tijdelijke verslechtering kan juist onderdeel zijn van het stoppen met een benzodiazepine.
Hoe lang mag nitrazepam als slaapmiddel worden gebruikt?
De behandeling moet zo kort mogelijk zijn.
Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt meestal:
enkele dagen tot ongeveer twee weken.
De totale behandeling mag zonder nieuwe beoordeling doorgaans niet langer duren dan:
vier weken inclusief afbouwen.
Dat betekent niet dat iedereen vier weken moet gebruiken.
Juist een zo kort mogelijke behandelduur heeft de voorkeur.
Waarom is nitrazepam geen voorkeursmiddel bij slapeloosheid?
Dit is één van de belangrijkste kenmerken van het artikel.
Nitrazepam is geregistreerd voor ernstige slaapstoornissen, maar het Farmacotherapeutisch Kompas noemt het vanwege de lange werkingsduur en lange halfwaardetijd niet geschikt als voorkeurs-slaapmiddel.
Wanneer kortdurend toch medicatie nodig is, worden eerder genoemd:
- lormetazepam;
- temazepam;
- zolpidem;
- zopiclon.
Het verschil zit vooral in het farmacokinetische profiel.
Nitrazepam versus temazepam
Temazepam is eveneens een klassieke benzodiazepine die als slaapmiddel wordt gebruikt.
Een belangrijk verschil is de halfwaardetijd.
Temazepam heeft gemiddeld een halfwaardetijd van ongeveer:
7 tot 11 uur.
Nitrazepam:
ongeveer 30 uur.
Dat betekent dat nitrazepam aanzienlijk langer in het lichaam aanwezig kan blijven.
Meer over temazepam lees je in temazepam: werking, werkingsduur en bijwerkingen.
Nitrazepam versus lormetazepam
Ook lormetazepam wordt gebruikt als slaapbenzodiazepine.
De gemiddelde halfwaardetijd van lormetazepam ligt rond:
10 uur.
Dat is opnieuw aanzienlijk korter dan ongeveer 30 uur voor nitrazepam.
Daarom past lormetazepam beter binnen de groep kortwerkende middelen waaraan bij incidenteel noodzakelijke medicamenteuze behandeling van slapeloosheid de voorkeur kan worden gegeven.
Lees meer in lormetazepam: werking, werkingsduur en dosering.
Nitrazepam en diazepam
Diazepam is eveneens een langwerkende benzodiazepine.
Een belangrijk verschil is dat diazepam meerdere actieve metabolieten vormt die zelf langdurig werkzaam kunnen blijven.
Nitrazepam wordt daarentegen in de lever omgezet naar een inactieve metaboliet.
Beide middelen kunnen echter door hun lange farmacokinetische profiel bij herhaald gebruik ophopen.
Meer over diazepam lees je in diazepam: werking, bijwerkingen en belangrijke aandachtspunten.
Heeft nitrazepam actieve metabolieten?
Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas wordt nitrazepam in de lever gemetaboliseerd tot een:
inactieve metaboliet.
Dat betekent dat de lange halfwaardetijd van nitrazepam niet voornamelijk wordt veroorzaakt door langdurig actieve afbraakproducten zoals bij diazepam.
De oorspronkelijke werkzame stof zelf blijft relatief lang aanwezig.
Wanneer mag nitrazepam niet worden gebruikt?
Belangrijke contra-indicaties zijn volgens het Farmacotherapeutisch Kompas onder andere:
- myasthenia gravis;
- ernstige leverinsufficiëntie;
- slaapapneusyndroom;
- ernstige respiratoire insufficiëntie;
- overgevoeligheid voor benzodiazepinen.
De individuele medische geschiktheid moet altijd door een arts worden beoordeeld.
Waarom is slaapapneu belangrijk?
Bij slaapapneu wordt de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk onderbroken.
Mogelijke verschijnselen zijn:
- luid snurken;
- ademstops;
- happen naar lucht;
- ochtendhoofdpijn;
- extreme vermoeidheid overdag.
Benzodiazepinen kunnen ademhaling en spierspanning beïnvloeden.
Een slaapmiddel behandelt de oorzaak van slaapapneu bovendien niet.
Daarom is medische beoordeling belangrijk wanneer dergelijke symptomen bestaan.
Nitrazepam en andere versuffende geneesmiddelen
Andere centraal dempende geneesmiddelen kunnen de werking van nitrazepam versterken.
Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn bij combinatie met:
- andere slaapmiddelen;
- kalmeringsmiddelen;
- opioïde pijnstillers;
- bepaalde antihistaminica;
- bepaalde psychiatrische geneesmiddelen.
Combinaties kunnen leiden tot sterkere of langdurigere sufheid.
Geef daarom altijd door welke andere geneesmiddelen je gebruikt.
Behandelt nitrazepam de oorzaak van slapeloosheid?
Meestal niet.
Slapeloosheid kan onder andere samenhangen met:
- stress;
- angst;
- pijn;
- cafeïne;
- alcohol;
- onregelmatige slaaptijden;
- depressieve klachten;
- slaapapneu.
Nitrazepam kan tijdelijk het slapen bevorderen zonder de oorspronkelijke oorzaak weg te nemen.
Daarom is behandeling van slapeloosheid volgens de Nederlandse richtlijn in de eerste plaats niet-medicamenteus.
Wanneer speelt niet-medicamenteuze behandeling een rol?
Bij terugkerende slaapproblemen zijn onder andere belangrijk:
- een vaste opstaantijd;
- voldoende daglicht;
- bewegen overdag;
- cafeïne beperken;
- alcohol niet gebruiken om te slapen;
- dutjes beperken;
- slaapgewoonten verbeteren;
- stress en piekeren behandelen.
Meer praktische informatie vind je in wat te doen bij slapeloosheid: 10 tips voor beter slapen.
Nitrazepam bij epilepsie
Nitrazepam heeft naast slapeloosheid nog een andere medische toepassing.
Het geneesmiddel kan worden gebruikt bij bepaalde ernstige vormen van epilepsie bij kinderen, waaronder:
- syndroom van West;
- syndroom van Lennox.
In die situatie is het doel niet slaapbevordering maar het verminderen of voorkomen van epileptische aanvallen.
De dosering en behandelduur verschillen daarbij volledig van het gebruik als slaapmiddel.
Deze toepassing hoort uitsluitend onder specialistische medische begeleiding plaats te vinden.
Is nitrazepam hetzelfde als Mogadon?
Mogadon is een merknaam waaronder nitrazepam bekend is.
De werkzame stof is dus nitrazepam.
Daarnaast bestaan merkloze geneesmiddelen met dezelfde werkzame stof.
Voor de werking is de werkzame stof belangrijker dan de merknaam.
Is nitrazepam zonder recept verkrijgbaar?
Nee.
Nitrazepam is in Nederland een receptgeneesmiddel.
De Geneesmiddeleninformatiebank bevat geregistreerde producten met:
5 mg nitrazepam per tablet.
Gebruik het uitsluitend wanneer het door een arts is voorgeschreven en door een bevoegde apotheek wordt verstrekt.
Nitrazepam kort samengevat
Nitrazepam is een langwerkende benzodiazepine.
De belangrijkste kenmerken zijn:
- het is geregistreerd voor ernstige slaapstoornissen en bepaalde vormen van epilepsie;
- slaapwerking begint ongeveer 30–60 minuten na inname;
- het slaapbevorderende effect duurt ongeveer 6–8 uur;
- de gemiddelde halfwaardetijd bedraagt ongeveer 30 uur;
- bij ouderen of leverproblemen kan die oplopen tot circa 40 uur;
- de gebruikelijke dosis bij slapeloosheid is vaak 5 mg;
- de lange halfwaardetijd maakt nitrazepam geen voorkeursmiddel voor slapeloosheid;
- dagelijkse herhaalde dosering kan tot ophoping leiden;
- sufheid en verminderd reactievermogen kunnen de volgende dag aanwezig zijn;
- gewenning en afhankelijkheid kunnen ontstaan;
- alcohol kan de versuffende werking versterken;
- langduriger gebruik moet soms geleidelijk worden afgebouwd.
Het belangrijkste verschil met verschillende moderne kortwerkende slaapmiddelen is dus niet dat nitrazepam langer slaap garandeert.
Het belangrijkste verschil is dat nitrazepam veel langer in het lichaam aanwezig blijft.
Veelgestelde vragen over nitrazepam
Wat is nitrazepam?
Nitrazepam is een receptplichtige benzodiazepine die wordt gebruikt bij ernstige slaapstoornissen en bepaalde vormen van epilepsie.
Hoe snel werkt nitrazepam?
Bij gebruik als slaapmiddel begint de werking volgens het Farmacotherapeutisch Kompas doorgaans na ongeveer 30 tot 60 minuten.
Hoe lang werkt nitrazepam?
Het slaapbevorderende effect houdt ongeveer 6 tot 8 uur aan.
Wat is de halfwaardetijd van nitrazepam?
Gemiddeld ongeveer 30 uur. Bij ouderen of een verminderde leverfunctie kan dit oplopen tot ongeveer 40 uur.
Wat is de gebruikelijke dosis bij slapeloosheid?
Bij volwassenen wordt 2,5 tot 10 mg genoemd, waarbij in het algemeen 5 mg wordt gebruikt. De arts bepaalt de individuele dosis.
Waarom wordt nitrazepam niet als voorkeurs-slaapmiddel gebruikt?
Vooral vanwege de lange halfwaardetijd en het risico op langdurige effecten en ophoping.
Kan nitrazepam de volgende ochtend nog suf maken?
Ja. Door de lange aanwezigheid in het lichaam kunnen sufheid en verminderd reactievermogen de volgende dag nog optreden.
Kan nitrazepam afhankelijkheid veroorzaken?
Ja. Vooral hogere doseringen, langer gebruik en dagelijks gebruik vergroten het risico.
Mag je alcohol gebruiken bij nitrazepam?
Alcohol kan de versuffende werking versterken en wordt daarom afgeraden.
Is Mogadon hetzelfde als nitrazepam?
Mogadon is een merknaam voor een geneesmiddel met nitrazepam als werkzame stof.
Is nitrazepam zonder recept verkrijgbaar?
Nee. Nitrazepam is in Nederland receptplichtig.
Bronnen geraadpleegd
- Farmacotherapeutisch Kompas – nitrazepam
- Farmacotherapeutisch Kompas – slapeloosheid
- Apotheek.nl – nitrazepam
- College ter Beoordeling van Geneesmiddelen – Geneesmiddeleninformatiebank
Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of apotheker.


